Tag: lapurdi

Lehetxipia: Laurent Diharasarri eta Mayi Ariztia idazleen sortetxea

 

Sarako etxe honetan, Lehetxipian, sortu zen Jean Martin Laurent Diharasarri idazle eta apeza (Sara, 1848/04/01-Donibane Garazi, 1902). Kanboko apez zela, Ortzaizera aldatu zuen apezpikuak, auzi politikoetan sartzeagatik. Euskaraz testu erlijiosoak idazteaz eta itzultzeaz gain, luma zorrotza zuen Errepublikaren kontra aritzeko ere, eta diputatu izateko hautagai ere izan zen. Poesia ere idatzi zuen, Mauleko Lore Jokoetan saria jasoz.

Laurent Diharasarri (Iturria: Literaturaren Zubitegia)

Haren iloba zen Mayi Ariztia (Diharasarri sortua) ere etxe honetan jaio eta bizi izan zen (Sara, 1887/07/28-Sara, ??/09/1972). Ipuin ugari idatzi zituen, eta haietako asko Gure Herria, Anuario de Eusko Folklore eta Egan agerkarian plazaratu. 1934an Amattoren uzta ipuin bilduma kaleratu zuen frantses itzulpena lagun, han eta hemen jasotako kontakizunekin. Jose Migel Barandiaranen eta Aita Donostiaren kolaboratzaile eta berriemaile ere ibili zen.

Mayi Ariztia (Iturria: Literaturaren Zubitegia)

Etxea Uharka errekaren bazterrean dago, Isidoro Deunaren ermitaren ondoan. Sarako plazatik abiatzen bagara, eliza eta plaza bizkar utzi, eta behera eginen dugu, Hegoaldera. Bidexka batetik jeitsita topatuko dugu, bidegurutze batean.

Gehiago jakiteko:

Laurent Diharasarri

Mayi Ariztia


Bidarteko apezaren hilobia

Bidarteko Andre Mariaren elizan badira euskarazko idazkunak dituzten bi hilobi zahar bederen. Bat dagoeneko agertu da Euskargazkin (ikusi). Bestea, hauxe. Apezaren hilobia. Baliteke, halere, pertsona batena baino, etxe batena izatea; Apezarena edo Apezetxea. Lauza elizaren atarian dago, eta hala dio:

APEÇA D[A] / HEMEN
Apeza da hemen.

Izan aditza (da) balio estatiboarekin ageri zaigu (= dago). Aipagarri, bestalde, egun galzorian dagoen hasperena ageri dela oraindik (hemen).


Azkaineko elizako hilarri ezkutuak

Azkainen hilobi zahar ugari daude Andredena Mariaren eliza barneko zoruan. Euskarazko idazkunak dituztenak ere ez dira gutxi; beste herrietan baino gehiago, esanen nuke. Baina zoritxarrez, egoera onean kontserbatzen diren arren, gehienak elizako bankuek estaltzen dituzte, eta horri tenpluaren barneko iluntasuna gehitzen badiogu, ezinezkoa da hilobiek diotena irakurtzea. Merezi luke, dudarik gabe, banku guztiak mugitzea eta horiek denak behar bezala dokumentatzea, dagoeneko egin ez bada. Zer ez ote banku horien azpian gure zain!

Hobekien ikusten den harlauzak Azkain Errotako hilobiak edo jarlekuak zein diren zehazten du. Sasoi batean, familiei euren etxearen hobien gaineko espazioa zegokien meza entzuteko; bertan jarri behar zituzten euren jarlekuak, eta liskar ugari izaten ziren inork ez zegokion lekua okupatzen zuenean. Lauza aldarearen pare-parean dago, eta hala dio:

CETHAB / ERENECO / THONB / ATIC HU / NARAIN / OCOACA / SCAINER / ROTACO / AC DIRA
Zethabereneko thonbatik hunarainokoak Azkain Errotakoak dira

Gainerako hobien argazki hoberik ezin atera dezakedan bitartean, Colasek bere liburuan jasotako batzuk emanen ditut.

MIGVEL D / ETCHEVERZ LAROCHORE / NEQVO S / EPVLTVRA DA HAV 1692 / EGVINA
Miguel D’Etxeberz Laroxoreneko sepultura da hau. Egina 1692.

Ameriketara joandakoak “Indiano” izendatzeko ohitura aspaldikoa da, eta ohore handiko izendapena dirudi.

HAV DA / THOMBA MIGVEL D ARRAIOAGA / AZCAINGO / INDIANO IAVNARENA HILLA / OCTOB / REREN / 22 + 1651
Hau da thonba Miguel D’Arraioaga Azkaingo indiano jaunarena. Hila oktobreren 22, 1651.

Migelenea etxeko hobia dugu ondokoa:

MIGELENECO / THOMBA
Migeleneko thonba

Colasek bere liburuan jaso ez zituen batzuk ere aurkitu nituen, baina badirateke gehiago ere. Ezin izan ditut beti behar bezala eta osorik irakurri.

Hau XIX. mendekoa:

ROBERT / PETIT  / CHANGO / RENECO / YAUNA / HILLA / 1836
Robert Petit, Xangoreneko jauna, hila 1836.

Beste batzuen zatiak baino ez ditut bildu.

CO IAR / TOQ / V[I]A
…ko jartokia

edo beste hau:

HAV DA TOM / BA
hau da tomba…

 

*     *      *

Herskari hasperendunak (<th>) erruz ageri dira testuetan, baita o > u bilakabidea ere, erakusleetan ohi bezala (hunerainokoak).1651ko hilobiak erakusten digu oraindik ez dela Azkaine izenean berrinterpretaziorik gertatu (Azkain-en > Azkaine-n), eta Azkain da orainik izena (Azkaingo, eta ez Azkaineko). bestalde, <i> ondoko <l> palatalizatu egiten da eta <ll> bilakatu (hilla). Hilbobi batzuetan, kasu inesiboa (-ean) falta zaio urteari, baina ohikoa da hori frantsesez idatzitako hilobietan ere (fait + urtea), eta egitura horretatik kalkatua da, segur aski. Hilobi batean jartoki dugu, eta ez ohikoa den jarleku.

 


  • Iruzkin berriak

  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu