Tag: apeza

Lakoizketa etxea: Jose Maria Lakoizketa botanikoaren sortetxea

Narbarteko etxe kapare honetan sortu zen Jose Maria Lakoizketa Santesteban (Narbarte, 1831/02/02/1831-Elbete, 25/12/1889) apez eta botanikoa. 1857an Narbarteko erretore bilakatua, orduan hasi zitzaion landareekiko zaletasuna. Elbeteko Jarola palazioan hil zen arte, herbario erraldoia osatu zuen, landareak bilduz, deskribatuz eta sailkatuz. Zeregina obsesio bilakatu zen ia, eta pertsona berezia zela diote ezagutu zutenek, Lakoizketako eroa izengoitia ere eman baitzioten. Egindako lanak ospea eman zion eta Societé Botanique de France, Sociedad Linneana Matritense eta Real Sociedad Española de Historia Natural erakundeetako kide izendatu zuten.

Jose Maria Lakoizketa. Iturria: Auñamendi

Bi lan argitaratu zituen: Catálogo de las plantas que espontáneamente crecen en el Valle de Vertizarana (1884-1885) eta, blog honetara lekua egin dion Diccionario de los nombres éuskaros de las plantas en correspondencia con los vulgares castellanos, franceses y científicos latinos (1888). Lan honetan euskararen aintzinatasunaren eta aberastasunaren gorazarrea egiten da, etimologiak proposatzen dira (ez sobera zuzenak, egia esan), eta zenbait tradizio eta ohitura ere aipatzen. Lan hau Iribarrenen Vocabulario Navarro lanaren eta beste zenbaiten iturri ere izan da. Bitxikeria gisa, desagun euskarazko sermoi batzuk utzi zizkigun Javier Ramon Lakoizketa apezaren iloba zela Jose Maria.

Etxea Narbartekoa izanik ere, Legasatik hurbilago dago. Narbartetik Legasarako bidea hartuta, Legasa ezker ikustean, etxea eskuin aldean topatuko dugu. Bertizaranako armarriaz gain, oroigarri hau ikus daiteke aurrealdean:

LAKOIZKETA’R JOSE Mª
APEZ ZENARI.
1831KO II-2’AN 1889KO XII-25EAN.
ETXE ONTAKO SEME ZEN
LAKOIZKETA JAUNA. LANDARE
JAKINTZAN EUSKALDUN NAGUSIENA.
EUSKALDUNAK ZOR DIOGUN
AIPAMENAZ JASOTAKO OROITAŔIA.
1924’N URTEAN.

  Gehiago jakiteko:

 

 


Martzelino Garde Zarrakaztelun: sortetxea eta hilobia

Iturria: Zarrakaztelu.eus

Martzelino Garde Villafranca (Zarrakaztelu, 1925/10/02-Iruñea, 1990/05/06) apez euskaltzale nekaezina izan zen: beti omen zebilen euskaldunek euskara erabil zezaten indar egiten, baita apezen artean ere. Sorterrian hasi zen euskara ikasten baina Uztarrozen aritu zenean hango euskara landu, eta Erronkaribarko mintzoan poema ugari idatzi eta argitaratu zituen. Lehena El Pensamiento Navarron, 1954an. Euzko Gogoa eta Agur bezalako aldizkarietan ere aritu zen. 60ko hamarkadan Iruñeko ikastolen sorreran parte hartu zuen. 1973an, Pedro Diez de Ultzurrunek dimisioa aurkeztean, Nafarroako Diputazioaren Príncipe de Viana aldizkariaren euskarazko gehigarriaren ardura hartu zuen, baita Diario de Navarraren “Nafar izkuntza” atalarena ere, Irigaraik eta Satrustegik uko egin ziotenean. Euskaltzaindiak 1964 kide urgazle izendatu zuen, baina euskara batuari buruz zuen iritzia dela eta, Euskerazaintzatik hurbilago ibili izan zen.

Sortetxea Zarrakazteluko Aragoi etorbidearen 10.ean dago. Bertan oroigarri hau ikus daiteke, Zirika elkarteak eskainia:

MARCELINO GARDE VILLAFRANCA / EUSKALTZALEARI -1925 – 1990 / POR SU DEDICACION A NUESTRA LENGUA / EL EUSKARA / ZARRAKAZTELU 97-1-4 C.S.C ZIRIKA

Oroigarria 1990n Euskerazaintzak eskainitakoaren ordez paratu zen, hura paratu eta berehala desagertu baitzen. Hona zaharraren argazkia:

Iturria: Zarrakaztelu.eus

GARDE VILLAFRANCA. MARCELINO / APAIZA-SACERDOTE / CARCASTILLO 2-10-1925 + 6-5-1990 / AMANTE Y ESTUDIOSO DE NAVARRA / DEFENSOR Y MARTIR DEL EUSKERA / GORATZARREA-HOMENAJE 22-9-1990 / EUSKERAZAINTZA, ERRI-AKADEMIA DEL EUSKERA

Arripodasen apaiz zebilela hil zen Iruñean, baina gorpua sorterrian ehortzi zuten. Hilarri zahar bat dago Garderen hilobian, berak Bardean aurkitu bide zuena. Hobia aurkitzeko, hilerrian sartu, erdiraino joan eta ezker aldera joko dugu. Hilobian GARDE VILLAFRANCA ikus dezakegu idatzirik, bi lauburu, eta hostia bat. Harlauzan San Migel goiaingeruaren irudia dago, eta bi esaldi: GOYAN BEGO eta LA VERDAD OS HARA LIBRES.

Bihoakio nire esker ona Marcos Perez Abendañori, lekuak aurkitzeko emandako laguntzagatik.

     Gehiago jakiteko:


Juan Goikoetxearen omenezko oroigarria Arbizun

Aurreko sarrera batean mintzatu ginen Juan Goikoetxea Zabalo (Lezaeta, 1905/11/18-Donostia, 1973/06/30) idazle, euskaltzale eta euskaltzain urgazle larraundarrari buruz. Arbizun 40 urtez apez egon zenean euskararen alde agertu zuen jarrerari esker besteak beste, herriak euskarari eutsi zion, inguruko herrietan erabilera apaldu bazen ere.

Hil ondorean, 1973ko urriaren 28an, Nafarroako Diputazioko ‘Vianako Printzea’ instituzioaren Euskararen Aldeko Sailak omenaldia egin zion Arbizun. Alkatea, apez berria, Jesus Ezponda diputatu larraundarra eta Martzelino Garde saileko burua izan ziren. Elizaren sarreran paratutako oroigarria mustu zuen diputatu jaunak, eta hor dirau:

GOIKOETXEA ZABALO’TAR JUAN
1933’TIK 1973’RA ARBIZU’KO ERRETORA
BERROGEI URTEZ
ERRI ONTAKO KRISTAU-SIÑISMENARI
EUSKERAREN BIDEZ EUTSI ZION

Egun hura honela gogoratu zuen Príncipe de Viana adizkariaren euskarazko gehigarriak (92. zkia., 3. or.):


Juan Goikoetxea idazle eta euskaltzalearen sortetxea

Juan Goikoetxea Zabalo (Lezaeta, 1905/11/18-Donostia, 1973/06/30) idazle eta euskaltzale larraundarra Uhaldea izeneko etxe honetan sortu zen. Apez aritu zen Arbizun 1933tik 1973ra, eta euskararen aldeko jarrera herrian euskarari eusteko berebizikoa izan zen. Nafarroako elizbarrutian erabiltzeko zenbait testu liturgiko ere euskaratu zituen, eta Príncipe de Viana aldizkariaren euskarazko gehigarrian ere frankotan idazten zuen, sekula sinatzen ez bazuen ere. Horrek zailtzen du bere idazlanak zein diren eta non argitaratu ziren jakitea. Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1963an.

Juan Goikoetxea

Etxea aurkitzea erraza da, Lezaeta oso herri txikia delako. Bidetik ikusten da eta herrian Tolosako aldetik sartzen bagara, lehendabiziko etxea dugu.

Gehiago jakiteko:


  • Iruzkin berriak

  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu