Pertsonaiak

Esteban Garibai historialariaren sortetxea

garibai sortetxea

Ustez Arrasateko etxe honetan sortu zen Esteban de Garibay y Zamalloa (Arrasate, 1533/03/09-Madril, 1599/1600?).

Familia onekoa, gaztetan Gasteizen eta Oñatin ikasi zuen eta gudarostean ibili zen. Arrasateko alkate ere izan zen. 1571an Los cuarenta libros del Compendio historial de las Chronicas y universal historia de todosreynos de los España lana argitaratu zuen Flandesen eta beranduago, Felipe II.a Espainiako erregearentzat hainbat lan egin ondoren, 1592an erregeak kronista izendatu zuen. Zenbait liburu kaleratu zituen baina “Grandezas de españa” lan mardulak oraindik osorik argitaratu gabe dirau.

garibay2
Iturria: Euskonews

Eusk
araren munduari begira, hain zuzen ere “Grandezas de España” horren barruan datozen memorietan Garibaik dio bi euskal errefrau bilduma egin zituela. Originalak galdu badira ere, Espainiako Biblioteka Nazionalean kopia bat gordetzen da. Errefrauak beranduago argitaratu dira eta badira egiletasunaren gaineko dudak.

Bestalde, bere kroniketan euskarazko eresiak ere tartekatu zituen, halanola, Milia Lasturkorena, Martin Bañezena edo Olasoko kanta.

Etxea Arrasateko harresietatik at dago, errebalean hain zuzen. Lehen Beheko errebalaren 13.a zena, egun Biteri etorbidea 5 da. Eraikina, erabat berritua, Gazte Bulegoaren egoitza da gaur eta inguruko etxeak eraitsita, eraikin modernoago bati atxikia ageri zaigu. Inoiz oroigarririk izan badu ere, gaur egun galdua du.

Informazio gehiago:


José Manterola euskaltzalearen sortetxea


DSCF1831

José Manterola Beldarrain (Donostia, 23/03/1849-Donostia, 29/02/1884) Donostiako alde zaharreko etxe honetan sortu zen.

manterolaaa
Iturria: Auñamendi

Gazte gaztetik agertu zuen euskararekiko zaletasuna eta Donostiako Udal Liburutegiko zuzendaria izan zen. Bere lanik ezagunena Cancionero Vasco da (1877-8) eta Euskal-Erria aldizkariaren sortzaile izan zen, garaiko mugimendu foruzale eta euskaltzalearen ildotik, orduko pentsalarien lanak jasotzen zituena. Atsotitzak biltzen eta iritzi artikuluak idazten ere jardun zuen, Lore Jokoen giro kulturalak bultzaturik.

Etxea Narrika kaleko 1ean dago, Boulebarraren izkinean.

Gehiago jakiteko:


Txirrita bertsolariaren bizitokia

txirrita

Errenteriako Txirrita baserrian bizi izan zen Jose Manuel Lujanbio bertsolaria (Ereñozu (Hernani), 1860/08/14-Altza (Donostia), 1936-07-03) eta harek eman zion izengoitia. Hala ere, jaio Ereñozuko Latze (Zar) baserrian jaio zen eta Altzako Gazteluenean hil.

800px-Txirrita_eta_Saiburu
Argazkia: Wikipedia

Tabernetako bertsolaria izan zen, alfabetatu gabea, baina berari zor zaio, beste batzuekin batera, bertsolaritza tabernetatik atera eta goreneranzko bidean ezarri izana, 1935ko bertsolari txapelketa nagusian txapeldunorde geratu ondoren, 1936an garaile suertatu baitzen. Bere bertsoak, bertso-paperen bidez, ezagunak zaizkigu gaur egun oraindik.

Txirrita baserria Errenteriako Txirrita-Maleo industriagunearen ondo-ondoan dago Txirrita bekoa kalean. Aldapa txiki bat igo behar da, baina bertan dago, lantegien ondo-ondoan. Aspaldi dago dokumentatua Txirrita toponimoa.

Informazio gehiago:


Jorge Oteiza eta Itziar Carreñoren hilobia

oteizahil

Jorge Oteiza (Orio, 1908/10/21-Donostia, 2003/04/09) Alzuzako (Eguesibar) hilerrian dago lurperatua bere emazte Itziar Carreño Etxeandiarekin batera (Atxuri (Bilbo), 1904-Alzuza, 1991/12/30) eta azken honen anaia José Luisekin batera.

Bere lan eskultorikoengatik ezagun egin bada ere, hona alor ideologikoa ekarri nahi dugu, euskarari dagokiona hain zuzen, blog honi dagokion gisan. Izan ere, Oteizak hizkuntzalaritza eta etimologia egin nahi izan zituen euskararen bidez euskaldunen arkaikotasuna eta pentsaera islatzeko asmoz, eredu latindarrarengandik at. Gisa horretan, hizkuntzalari plantak eginez, euskara bezalako hizkuntza ustez neolitikoaren bidez esplikatuko du euskaldunen artearen eta forma geometrikoen funtsa: finean, bere ustez hizkuntzaren forma dago euskal geometriaren sorburuan. Horrek (nire aburuz) balio eskasa duen hausnarketa linguistikoak egitera bultzatu zuen eskultorea, horren adierazgarririk nabarmenena 1995ean argitaratutako Nociones para una filología vasca de nuestro preindoeuropeo lana izanik. Ez dugu halere, beste jakintzagaietan lan ona egin zuenik ukatu nahi, bistan da: bakarrik, hori baloratzeko kapaz ez naizela aitortzen dut.

http://www.museooteiza.org/?page_id=8

Hilobia berak diseinatutako gurutze bikoitzak dekoratzen du. Originala muesoan dago baina haren brontzezko kopia lapurtua izan zen eta orain beste bat dago. Tunba aurkitzea oso erraza da: Alzuzako (herri zaharra, ez beheragoko urbanizazioa) elizara igoko gara eta bertan dago hilerri ttiki ttikia. Gaur egun ez da erabiltzen eta beraz, bertan dauden tunba bakarrak aipatu hiru hauenak dira, mende batzuk zaharragoak diren hiruzpalau hilarri borobilekin batera. Egia esan, hilari borobilak dira benetan hilerrian daudenak eta Oteiza-Carreñotarren tunbak alboan daude.


Bereterretxe: Hilarria eta Ezpeldoia


Bereterretxen harria

Ezpeldoi (1)

Euskal Herriko kantu epiko ezagunenetarikoa da Bereterretxe, besteak beste Mikel Laboak kantatu baitu. Jean de Jaurgainek eta Sallaberryk eman zuten istorioa ezagutzera.

Bereterretxen harria (1)

Bereterretxen harria (2)

Auñamendi

Bereterretxe Auñamendi

Kantuak Bereterretxe agramondarraren heriotza kontatzen digu, Leringo kondearen eskutik (XV. mendea). Bereterretxe Ezpeldoia izeneko etxean hil zuten, kantuan ageri den bezala. ezpeldoiko gunean oraino etxea eta Bereterretxeren hilarria atxikitzen dira, azken hau oso goera kaskarrean. Datozen argazkietan ikus daitekeenez, etxeak Xiberoko etxalde tradizionalaren itxura du: etxearekin batera, ikuilua, zerritegia, ikuztegia eta idortegia dituelarik.

Ezpeldoi (2)

Ezpeldoi (3)

Ezpeldoi (6)

 

Ezpeldoia (4)

Ezpeldoi  (5)

Bertara ailegatzeko, hainbat modu bada, baina ez da aise. Modurik ezagunen eta erosoena honakoa da: Atharratzetik hegoaldera abiatu, eta Onizegainetik Lexantzüra abiatuko gara. Herria zeharkatu eta Lexantzümendi mendia ezker dugularik, Etxebarrerako bidea hartuko dugu. Bidetik goazela, Lexantzümendiren magaletik, mendia ezker eta Etxebarre eskuin izanen dugu. Mendia pasa bezain laster eta Etxebarrera heldu baino lehen, mendi pista bat ateratzen da errepidetik ezkerretara, aldapa gora. Bertan seinale bat dago “Ezpeldoia” dioena. Malda hori igo eta 300 bat metrotara aurkituko ditugu etxea eskuin eta hilarria ezker.

Cantar de Bereterretxe (Wikipedia)


Dominique Joseph Garaten hilobia

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dominique Joseph Garat Hiriarte Baionan sortu zen 1749ko irailaren 8an eta Basusarrin hil 1833ko abenduaren 9an. Abokatu, kazetari eta filosofo hau Lapurdiren ordezkari, diputatu hautatu zuten eta geroago ministro izatera ailegatu zen. Gerora Napoleonek senatari eta konte izendatu zuen. Orduan idatzi zuen bere obra, Recherches sur le Peuple Primitif de l´Espagne, sur les révolutions de cette Peninsule, sur les Basques Espagnols et Francais, zeinean Napoleoni Euskal Herri osoa batzea aholkatzen zion Fenizia Berria izenpean (orduan euskaldunen feniziar jatorrian sinesten zen) eta Frantziar Inperioaren pean, jakina. Proposamena ez zen aurrera atera Enperadoreak boterea galdu baitzuen. Frantziako Akademiako kide ere izendatu zuten.

OLYMPUS DIGITAL CAMERALe comte Garat, commandeur de la Legion d’Honneur, membre de l’assamblé constituante de l’Academie Française, ambassadeur, ministre, sénateur. Né le 8 septembre 1749. Decedé le 9 decembre 1833

Uztaritzen du familia honek jatorria eta bertako hilerrian dago panteoia, non Joseph Dominiquez gain beste familiako askok deskantsatzen duten. Hilerria Uztaritzetik abiatuz, D932 errepidearen bestaldean dago.

Dominique Joseph Garat


Maurice Ravelen sortetxea

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Maurice Ravel (Ziburu 7-3-1875, Paris 28-12-37) flandriar estiloko Ziburuko etxe honetan, gaur egungo Ravel kaiaren 12.ean, jaio zen. Musikari eta konpositorea izan zen eta nazioartean ezaguna egin zen bere konposizioengatik: bereziki denentzat ezaguna da Ravelen Boleroa. Musika genero ia guztiak landu zituen eta Frantziako musikaririk ospetsuena izatera ailegatu zen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Etxea, esan bezala, estilo flandriarrekoa da eta inguruko euskal estiloko etxeetatik desberdintzen da. Ziburuko kale nagusian dago, ibaiaren ertzean eta elizaren aurrean, beraz aurkitzen erraza da. Bertan dago Ziburuko turismo bulegoa.

Maurice Ravel

          OLYMPUS DIGITAL CAMERA
(“Etxe honetan jaio zen Maurice Ravel 1875ko martxoaren 7an”)


Insausti jauregia

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Azkoitiko jauregi honetan jaio zen  Xabier Maria Munibe Idiakez Peñafloridako VIII. kondea (Azkoitia 1729-Bergara 1785). Ilustrazioaren eraginez, Azkoitiko Zalduntxoen sortzailea (1764) eta gero Real Sociedad Bascongada de los Amigos del País sortu zuen, euskal kulturan eragin handia izan duen elkartea, eta oraino bizirik dena. El Borracho burlado eta Gabon sariak gaztelania eta euskara nahasiz idatzitako obrak ere bereak dira.

Jauregia Azkoitian berean dago, Julio Urkijo kaleko 25.ean, eta Izpiritu deuna ermita du bere lorategiaren barnean. Ataburuan honako inskripzioa irakur daiteke: “A Dn Xavier Mª de Munibe conde de Peñaflorida las Sociedades Economicas de Amigos del Pais 1729-1929”.

Peñafloridako kondea

OLYMPUS DIGITAL CAMERA


Iparragirreren mausoleoa

BILKS_01

Urretxuko hilerrian dago 1981ko apirilaren 5ean Iparragirreren heriotzaren mendeurrena oroitzeko José Vicente Lasa urretxuarrak egindako hilobia, Askatasun egarria izenekoa. Lasaren proiektua atera zen garaile, Álvaro del Valle Lersundi fundazioak antolatutako lehiaketan. Trikuharriaren oin bakoitzean euskal lurraldeen armarri bana dago eta gaineko lauburua ondoan landaturik dagoen Gernikako arbolaren aldaxkarantz doa.

(Argazkia Mikel Fernández ikaskide urretxuarrak atera eta bidali dit: mila esker berari!)


J. M. Iparragirreren sortetxea

Iparragirre etxea

Urretxuko Iparragirre kalearen 8.ean (orduko Kale Nagusia), Alzola etxean, jaio zen 1820ko abuztuaren 13an Jose María Iparragirre Balerdi kantari ezaguna. Bere kantarik famatuena Gernikako Arbola da segur aski, euskal abertzaletasunaren ikur gisa hartu dena, baina beste asko baditu. 1881an zendu zen Iparragirre, bere  bizitzan zehar handik hona ibili ondoren.

Hala dio etxean dagoen plakak: “Eche onetan jayo zan on Jose Maria  Iparraguirre”
Iparragirre 3_01

J.M. Iparragirre

(Argazkiok Mikel Fernández ikaskide urretxuarrak atera eta bidali dizkit: mila esker berari!)


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu