Ondarea

Colliers-eko gazteluko ataburua

Collierseko gaztelua

Loirako Collierseko gazteluak ate nagusiaren gainean euskarazko inskripzio bat du. Muides-sur-Loire herrian dago, erreka bazterrean, eta ez dut, zoritxarrez, zuzenean bisitatzerik izan, baina hotela ere baden gazteluaren jabeek atsegin handiz bidali didate argazkia.

Loiran euskara aurkitzea ez da horren harrigarria, eraikinaren jabea nor izan zen badakigu. Jean-Philippe de Bela mauletarrak (1709-1976), Belako zaldunak, erakiarazi zuen 1751. urtean. Bela familia ezaguna da euskal letretan. Jean-Philipperen arbaso Jacques de Belak, Tablettes ezagunetan  galduak dauden euskal gramatika eta hiztegia txertatu zituen eta gainera euskal atsotitzak ere bildu zituen. Haren seme Athanase Belapeyrek Katexima Labürra idatzi zuen, Zuberoako euskaraz idatzitako lehen liburua. Bestetik, Jean-Philippe idazle eta militar ezaguna izan zen. Besteak beste Histoire des Basques luze bat idatzi zuen, Pariseko Biblioteka Nazionalean gordea, eta bertan hiztegi bat jaso zuen, euskara (zuberera, lapurtera eta gipuzkera Larramendiren bidez) eta beste hizkuntzetako hitzak ordena alfabetikoan biltzen zituena. Hiztegi horretako Zubererazko eta frantsesezko hitzak Txomin Peillenek argitaratu zituen. Agian besterik ere egin zuen euskaraz edo euskarari buruz…

Gainera, Jean-Philippe honen lehengusu batek, Philippek (1703-1765) ere, Maulen errota bat eraiki zuenean, ataburuan euskal testu bat txertatu zuen.

Izkirio garbia du Collierseko ataburuak:

Collierseko ataburua

LAKETOVRIC / ONTZANAGO

<k> eta <tz> grafema berezi samarrak dira XVIII. mende erdirako, nahiz eta ez diren ezinezkoak. Alta, interpretazioa ez da horren gardena. Wikipediak itzulpen aske hau ematen dio pasarteari: ‘Je me plais ici parce que je me sens bien’ eta beste webgune batean ‘Là où je vis, je suis bien’ dakarte. Bistakoa da itzulpenak ez direla oso egokiak eta emendakiik behar dutela. Laketurik ulertzen erraza bada ere, ontzanago horretan dago arazoa.

Batetik morfologia dago, eta hor hiru aukera: a) ontza nago, b) ontza-n nago eta c) ontza-n-ago. Lehen biek indikatibozko adizkia duten bitartean, azkena konparaziozko egitura da. Gainera b) eta c)-k inesiboa dute. Bestalde, ontza hitzaren esanahia dugu argitzeko. Gure ustean ontsa hitzaren aldaera berezia izan daiteke. OEH-ren arabera Pouvreauk lekukotzen du eta baita Oihenartek ere behin, nahiz eta ez zen seguruenik zubereraz XVIII. mende erdian baliatzen zen aldaera ohikoena. Badakigu, dena dela, Belak Oihenarten testuak ezagutzen zituela, baita ere bere lanetan aipatzen. Oihenartek ontza ez du adberbio gisa baliatzen, izen gisa baizik, eta ‘ongizate’ esan nahi du. Hori horrela, gure interpretazio proposamena honakoa da: b)-ko morfologiarekin, ongizatean gustura nago eta c)-koarekin, gustura (nagoenean), laketurik, ongizate handiagoa (dut), ontzanago.

Bada lekua beste interpretazioendako, jakina: zein da zurea?

 

1 Comment more...

Azkonegiko eiheraren ataburua

azkonegiko ataburua 1

Aurreko sarrera batean esan genuenez, ohikoa da ataburuetan inskripzioak aurkitzea, baina gutxi kausitzen ohi dira euskaraz. Erroten kasuan, baina, ohikoagoa zatekeen, Azkaingo eta Senpereko adibideek erakusten dutenez.

Azkonegiko eihera

Honakoa Maulekoa da, Azkonegi eihera edo errotakoa. Oso ataburu polita da, polikromia apur bat atxiki duen ikonografia aberatsekoa. Euskarazko testua ere bereziki polita da, baina horretan sartu aitzin, eihera eraikiarazi zutenez mintza gaitezen. Ataburuak berak dakarrenez, hauek dira ora ordaindu zutenak:

IHS / PHI / LIP /PE / DE / BELA

ELI / ZA / BETH DE / BELA / SPECT / 1757

[IHS, Philippe de Bela]

[Elizabeth de Belaspect, 1757]

(hainbat iturrik, Colasek barne, 1767ko data irakurri dute. ordurako Filipe hila zen, eta hala bada, hil ondoren eraikiko zuten errota. Ikus beherago)

Bela familia ezaguna da euskal letretan. Filiperen arbasoak, Jacques de Belak, Tablettes ezagunetan  galduak dauden euskal gramatika eta hiztegia txertatu zituen eta gainera euskal atsotitzak ere bildu zituen. Haren seme Athanase Belapeyrek Katexima Labürra idatzi zuen, Zuberoako euskaraz idatzitako lehen liburua. Ataburuko sinatzaile Filipe hau (1703-1765), haren lehengusu  Jean-Philippe de Bela, “Belako zalduna“-ren anaia da. Idazle eta militar oparoa izan zen zalduna, nahiz eta bere eskutik zuzenean ezer gutxi argitaratu. Besteak beste Histoire des Basques luze bat idatzi zuen, Pariseko Biblioteka Nazionalean gordea, eta bertan hiztegi bat jaso zuen, euskara (zuberera, lapurtera eta gipuzkera Larramendiren bidez) eta beste hizkuntzetako hitzak ordena alfabetikoan biltzen zituena. Hiztegi horretako Zubererazko eta frantsesezko hitzak Txomin Peillenek argitaratu zituen. Agian besterik ere egin zuen euskaraz edo euskarari buruz…

Azkonegiko ataburua 2

Errotako ataburura itzulita, goiko aldean, eskuinetara, eta aski higaturik, esaldi polit hau irakur daiteke:

HOVRIC GAVE · BI / HIRIC · ELLIRO EHO / HOVR · DENIAN · IRIN / HOBERIC · EZIN · ICATEN / AHAL[L] MUNDIAN

[Hurik gabe bihirik e(z) liro eho; hur denian irin hoberik ezin izaten ahal mündian]

(Gaur egun inskripzioa aski higatua dago, baina Baionako Euskal Museoan gordetzen den kopiak eta kopia egin zenean Colasek ateratako artikuluak (vide infra), testua argitzen lagundu digute)

Ezaugarrietan sakon sartu gabe, aipa dezagun *iron aditzaren forma (liro) erabilera potentzialean, ohikoa orain gutxi arte, edo forma mugagabea (hur denian), artikulurik gabea, zenbakaitza den izen sintagman. Aipagarria, bestalde, ahalerarako forma perifrastikoa (izan ahal).

Ez da oso erraza ataburua aurkitzea, errota aski ezkutatua baitago etxeen artean. Lextarreko plaza handitik herriko etxearen saihetsetik erreka zeharkatu eta ezker Victor Hugo karrika kausituko dugu. Hura kurritu Sohüta aldera, eta Beltzuntze etorbide bilakatuko da karrika hori bera bidegurutze batetik aurrera. Hura jarraitu eta gasolindegia pasata, eskuin aldean gora abiatzen den Arthez Lassalle karrika aurkituko dugu. Hori hartu bhar dugu 100 bat metroz eta ezkerretara sartzen den irteerarik gabeko karrikatxoa hartuko dugu. Hor dago errota, Arthez Lasalle karrikaren 11.ean, eskuin aldean. Ataburua ikusteko etxearen aurreko eremuan sartu behar dugu.

Informazio gehiago:

1 Comment more...

Azkaingo errota berriko ataburua

errota berria 1

Aurreko sarrera batean esaten genuenez, Azkaine eta inguruko herrietako ataburuetan datak, izenak, irudiak eta bestelakoak zizelkaturik aurkitzea ez da arraroa; haatik euskarazko testuak gutxi dira horrelakoetan, jendearen mintzoa hori izanagatik ere. Senpereko Ibarrungo errotaren ataburuak euskaraz du testua, baina ez da bakarra. Azkainen errota berriak ere badu euskarazko atabururik.

Eraikin handi hau 1936 arte egon zen martxan, ondoren Irungo pasionistek eskuratu eta Gerra Zibileko errefuxiatuak jasotzeko etxe bilakatu zuten. Ondotik eta orain arte, familiendako opor-etxe gisa erabiltzen da.

errota berria 2

Eraikina oso handia da eta 1675ko data darama ataburu batean. Iturri batzuek 1615 irakurtzen dute, baina ikusi eta zuek epaitu. Bestalde, bitxia litzateke errota “berria” izenekoa Azkaingo beste errota batzuk baino lehenago eraiki izana, ezta?

Ataburu errota berria

Edonola ere, hegoaldeko atearen gaineko ataburuak dakar euskarazko esaldia, Mateoren ebangelioko pasarte bat dakarrena. Hala dio:

[N]OLA NEVRTCEN BAITVÇV, / [H]ALA NEVRTHVCO ÇARE ÇV / Math7.

[Nola neurtzen baituzu, hala neurthuko zare zu]

errota berria ataburua

Ez dakigu, halere, ataburu hau bestea bezain zaharra den. Agian beranduagokoa da. Darabilen euskarak ere ez digu ataburuari data jartzeko gehiegi laguntzen, lapurteraz garai gehienetan ohikoak diren ezaugarriak baititu. Ezer aipatzekotan, zare adizkiak duke zeresanik: XVII. mendearen lehen erdian ez dute Etxeberri Ziburukoak eta Voltoirek baizik lekukotzen; ez dugu Materraren edo Axularren euskaran aurkitzen. Beranduago ugaria bada ere, kostaldeko euskarari begira dugu ugarien.

Errota aurkitzea ez da zaila, baina atentzio pizar bat behar du. Urdazuri ibaiaren adar baten ondoan dago. Azkain erdialdera Senpere eta Donibane Lohizune batzen dituen D918 errepidetik sartzen bagara, ibaia zeharkatuko dugu Ernest Fourneau karrikatik, eta segituan Errota Berria izeneko etxe handia ikusiko dugu ezkerretara. Hor dago ataburua. Edonola ere, bertatik sartu beharrean, hobe da oinez Ernest Fourneau karrikatik aurrera egitea eta biribilgunea zeharkatuta, ezkerretara dagoen bidexkatik joatea. Bide pribatua dela jartzen du baina… ez dago beste modurik. Hori eginda, aurrez aurre egingo dugu topo eraikinarekin eta ataburuarekin.

Gehiago jakiteko:

1 Comment more...

Ibarrungo errotako ataburua

Ibarrun errota ataburua

Lapurdiko herrietan franko dira erreka bazterretan eraikitako errotak, maiz etxebizitza bilakaturik egun. Senperen ere badira zenbait, ezagunena eliza ondoan dagoen Plazako Errota, segur aski.

Baina oraingoan Senpereko Ibarrun auzoko errotari erreparatuko diogu. Izan ere, orain etxebizitza pribatu den errota hori 1652an eraiki zen auzolanean. Hala azaltzen du errotaren harrizko ataburuan zizelkaturik kausi daitekeen idazkiak.

Ibarrun errota 2

Ohikoa da zonaldeko arkitekturan ataburuetan eglearen izena eta urtea agertzea, baina ez da horren ohikoa testu hori euskaraz ikustea, nahiz eta urte batzuk lehenago gertuko Saran Axularrek Gero idazlan mardula egin izanak jendea euskaraz mintzo zela eta batzuk irakurtzeko ere gai zirela erakusten duen.

Ataburuak honakoa dio:

HAV·DA·ERROTA SEN / PERECO·HERRIAC ERA / GVINARACIA 1652

Euskararen aldetik ezer gutxi dago aipagarri: Grafian harrigarri gerta dakiguke herskari aurretik <n> idatzi izana <np> bilkura berezi eta grafikoki berria eratuz. Fonetikari so, egun egiten den euskararekin alderatuz, hasperenaren indarra salatzen duten <h>ak ditugu. Gainera, eragin arazi forma pleonastikoa dago, –ra– eta arazi faktitiboak batera dakartzana. Garaiko autore lapurtarrek bi forma arazleak dituzte, baina gutxitan biak batera. Dena dela, baliteke ordurako eragin aditzaren –ra– faktitiboa emankorra ez izatea, izan ere eragin arazi hori bera Etxeberri Ziburukoak, Gazteluzarrek edo Aranbillagak badute, baina ez dute pleonasmorik agertzen beste aditzekin.

ibarrun errota 1

Errota aurkitzeko Ibarrungo plazatik, frontoitik abiatuko gara. Frontoiari eta errepide nagusiari bizkarra emanda, aurrera egingo dugu eta plzan bertan Igel eta Frontoi karrika elkartzen diren puntuan izanen gara (arbol bat dago bidegurutzea  n). Ezkerretara Igel karrikatik aurrera eginen dugu eta 250 bat metrotara eskuin aldean, ikusiko dugu etxearen ataka, paretan margotutako frontoi arrosa txikia eta etxea bera.

Mila esker, Idoia, pazientzia handiko bidaide.


Baigorriko ataburua

Baigorriko ataburua

Baigorriko etxe honetan segur aski aurreko eraikinarena zen ataburua gorde eta eraikuntza berrian jarri zuten. Ohikoa da Baigorriko etxeen ataburuetan egilearen edo egileen izenak aurkitzea, edo etxea berritu dutenarenak, bai eta eraikitze edo berritze urtea ere. Baigorrin horrelako ataburuak latinez, frantsesez eta gaztelaniaz ere ikus daitezke, baina beti bezala, euskarazkoak bakan dira. Oraingoan euskarazko bat dakarkigu. IHRS Jesukristoren ikurra darama, irudi geometriko zenbait eta 1671ko data. Euskarazko testuak hau dio:

CVTIARE QUIN.DVGVN.BAQUIA.AS / QUI.DVGVLA.IOANNES.DIRIBARNE.

Batetik, ea>ia bilakabidearen adibide aski goiztiarra dugu baquia hitzean. Bestetik, Iribarnek adierazi nahi izan zigunaren zentzua osoki harrapatzea ez da lan erraza. Garbi dago etxe horretan duten bakearekin aski dutela, baina zer da CVTIAREQUIN? Lehen begiratuan “Gutiarekin” irakur liteke, eta gauzen eskasiarekin lotu (cf. Zerbitzari OEHn: Eta hari bezala gure gutia aski zauku atseginez betetzeko). Hala balitz, gauzen eskasiarekin duten bakea aski izanen litzaieke. Arazoa da testuko beste <g>-ak ikusita, G > C idatzi izana ez dela akats egiten erraza. Orduan zer da cutia? Bestalde, nire ustez dugula subjuntibotzat hartzea da zentzuzkoena: dugula = “izan dezagula”. Agian, dugun ere uler liteke CVTIAREQVIN horren aurretik, euskararentzako arruntegia ez den ordena batean.

Esan bezala, zentzu orokorra bai, baina ñabardurek ihes egiten didate.

Baigorriko ataburuaren etxea

Etxea Baigorriko karrika nagusian dago. Elizatik herriaren beste muturrean dagoen Behereko plazara iritsita aurrera jarraituko dugu, Behereko plaza utzita, Donibane Garazi eta Arrosa aldera, karrika nagusitik. 80 bat metrotara eskuin adean ikusiko dugu, errepidean berean.


Iturmendiko gurutze-bidea

 



   Aizaga gurutze bidea

Iturmendin Nafarroan zaharrenetarik den gurutze-bidea dago. Lehenago Iturmendiko herritik abiatu eta Aizagako Ama Birjinaren (Aizara, Aitzaga edo Aritzaga izenez ere ezaguna) ermitarainoko gurutze-bidea zen, baina gaur egun oso ondatua dago eta gurutze batzuk galdu dira. Gorde diren gurutze zenbait berreginak daude, eta jatorizko itxura gorde dutenekin batera, Pilarako Ama Birjinaren ermitaren inguruan eta Aizagakoaren inguruan jarri dituzte berriki, jatorrizko gurutze-bidearen zentzua galduz.

Zaharrenetarik dela diogu, XVIII.mendean hasi zirelako gurutze-bideak modan jartzen Jesu Kristoren gurutzerainoko bidea gogora ekarri nahian, eta Iturmendiko gurutze batek 1712ko data baitu. Baina blog honen eitea kontuan izanik, ez da hori gurutze-bide honek duen gauzarik interesgarriena. Jatorrizko itxura gorde duten XVIII. mendeko gurutzeen artean lauk euskaraz egindako inskripzioak.

Inskripzioak gorde dituzten gurutzeek alde batean Kristoren Nekaldiaren estazio bat dago idatzirik eta bestean gurutze hori pagatu zuenaren izena. Tamalez, inskripzioak oso hondatuak daude denboraren poderioz, eta begi hutsez irakurtzea ia ezinezkoa da (niretzat bederen). Are gehiago, beste gurutze batzuetan ere somatzen da inskripzioak bazeudela, baina horietan hizkuntza zein den ere ezin da igarri.

Berriki Nicolas Arbizuk eta Mikel Markotegik argi berezi bat erabilita ikertu dituzte inskripzioak, eta nik baino dexente gehiago ikusi ahal izan dute. Hona beraien proposamena, Guaixen irakurria:

 

Pilara 1

1. GURUTZEA

A aldea: C…… gundu (ce?)n(e?)an

B aldea: Antonyo de goyechea…

Pilara 2

2. GURUTZEA

A aldea: Gurucearequin bigarrenean erori…

B aldea: Nicolas de Zufiaurrec eguin arazia

Aizaga 3

3. GURUTZEA

A aldea: Jerusalengo alabac consoladu zioten

B aldea: Pedzo juaquin de mendia año 1712

Aizaga 4

4. GURUTZEA

A aldea: Jesuchristo gure juan(a?) (da?)go guruce(an?) ylzez josiri(c)

B aldea: ++m+guel de [g]oicoe[c]hea Y echeuerr[i]++g+


Esan bezala, traskribapen hauetan nik begi hutsez ikusi ahal izan nuena baino askoz gehiago ageri da, eta ez dut Arbizuren eta Markotegiren irakurketarean alde edo kontra egiterik. Lan txukuna eta interesgarria egin dute, baina badira aipatzeko gauza zenbait:

Lehen gurutzea V. estazioari dagokiola kontuan izanik, C[ireneo(a)c la]gundu bezalako zerbait espero genezake. Aditza irakurgaitza da, eta zuenean edo zionean bezalako zerbait espero badaiteke ere, ezin horrelakorik proposatu.

Bigarren gurutzearen irakurketa zuzena da segur aski, baina, argi eta garbi ikusten da guruzearequin, <z>-z idatzia dela.

Aurreko bi gurutzeak Pilarako ermitan daude, eta honakoak Aizagan:

Hirugarren gurutzean, zioten da gatazkatsua. Ez nago ziur <z> baino, ez ote den <c> ageri. Bestalde, aditzaren amaiera irakurgaitza da, baina hau VIII. estazioa izanda, espero genukeen aditza hurbilago legoke zituen-etik, Jesus izan baitzen kontsolatzailea, eta ez kontsolatua.

Laugarrenean, esango nuke argi xamar ikusten dela juan baino, jaun jartzen duela, akaso laburdura baten bidez.

Gurutzeak ikusteko, Iturmenditik abiatuta Barrenkaletik behera egingo dugu eta autobidea tunel baten azpitik pasako dugu. Industria-nabe batzuk ezker eta eskuin ditugula, bidetik aurrera jarraitu eta segituan iritsiko gara Pilara ermitara. Gainontzeko gurutzea ikusteko, bide beretik aurrera egin eta Arakil ibaia zubitik zeharkatu bezain laster ikusiko dugu Aizaga, muino batean.

Oharra:
Inork argazki hobeak ikusi nahi baditu, aski du nirekin harremanetan jartzea.

Gehiago jakiteko:

 


Kurtederia etxeko armarria


Curtederia Armarria

Iturmendiko Kurtederia etxeak 1706. urteko armarri barroko hau du. Etxea Joseph de Galarza (1660-1734) herriko apaizak eraikiarazi zuen eta ondoren herriko apaizek erabili izan zuten.

Curtederia 1

Ohikoa da armarrietan inskripzioak kausitzea, baina ez da hain arrunta horiek euskaraz egotea. Honakoak goiko aldean latinezko testua dakar, eta azpian euskarazkoa, biak esanahi bersukoak.

Latinezkoak hala dio:

ECCE GALARZARVM NOTAM QUAE INVRVNT ARMA /
NOBILITATIS FILIIS POSTERITATIS SVAE /
SVMPTIBVS ABBATIS DJOSEPH DE GALARZA FIXA /
ADNITOREM DOMVS ORNATVMQUE SUAE /
ANNO M
DCCVI

(Gutxi gora beherako itzulpen propioa: Hona hemen Galartzatarren armak, zeintzuek geroko seme-alabentzako noblezia markatzen duten, Joseph Galartza jaun abadearen ondasunekin grabatuak, bere etxearen disdirarako eta apainketarako. 1706 urtea.)

Euskarazkoak, aldiz:

GALARZATARREN ARMAC DIRA /
ADORNVZ YRENI ARAZIAC /
DON JOSSEPE DE GALARZA /
ABBAD DE YTVRMENDIAC

Curtederia esaldia

 

Testuak, laburra izanik ere, badu zer aipa. Lehenik eta behin, deigarria da Galartzak apaiz kargua aipatzeko gaztelania erabili arren, behar den bezala euskal artikulua eta ergatiboa gehitu izana. Bestetik, yreni dugu. Errata bat izan liteke, eta ibeni espero genezake, baina aldaera hori, OEH begiratuta, iparraldean baizik ez da lekukotzen. Ifeni-k, baluke zentzu handiagorik eremu horretan. Zer diozue?
Curtederia 2

Etxea Iturmendiko Santa Marina kaleko 22.ean dago. San Migel eliza bizkarrean utzita zuzen jarraituta ezker aldean ikusiko dugu segituan.

Gehiago jakiteko:


Corellako Arrese etxeko armarria


Arrese Corella

XVI. mendean eraikitako etxe ederra da Corellako Arrese etxea. Garai desberdinetan berritua, Errenazimentuaren eta Barrokoaren ezaugarriak nabarmenak dira arkitekturan eta paretetako pinturetan ere. Peralta familiak eraiki zuen eta hainbat familiaren eskutan egon da. XX. mendean dagoeneko, María Teresa Sáenz-Heredia Artetak eta haren senar José Luis Arresek jarauntsi zuten eta ordutik da ezaguna Arrese izenez. Familia horrek arte eta bibliografia bilduma izugarria bildu zuen eta etxe horretan gordetzen da zati handi bat. Arrese fundazioa da horren kudeatzaile.

Armarria Arrese

Gure blogaren gaiari dagokionez, interesgarriena armarria da, etxearen izkinean dago kokaturik eta bi blasoiz osatua dago. Ezkerrekoan honakoa irakur daiteke euskaraz: “JAUNGOIKOA ETXE-ONTAKO JAUNA DA”. Armarri horrek, baina, okerreko interpretazioak egitera eraman gaitzake. Zenbaitek euskararen hedadura edo euskarak Corellan izan duen presentziaren aldeko argudio gisa erabili dute, XVI. mendeko eraikin batean ageri baita, baina kontuz. XVIII. mendeko armarrien estiloan zizelkatua dago, baina dudarik gabe XX. mendekoa behar du izan. Hizkuntzatik kanpoko argudiorik irmoena, dudarik gabe, Arresetarren eta Saenz-Herediatarren blasoiak dituela da, hots, ministro falangista izandako José Luis Arrese eta Primo de Riveratarren senide María Teresa Sáenz-Heredia Arteta senar-emazteen armarriak. Hori horrela, XX. mendekoa izan behar derrigorrez. Bestalde, euskal idatzia Arreseren armarrian dago: Arrese Bilbon jaio zen eta jatorri karlistakoa zuen familia, eta berak gehitu zuen inskripzioa bere armarrian. Azkenik, hizkuntzaren barneko argudioen artean erabakigarria da idatziak duen grafia, testua XX. mendean ongi sartuta ekoitzi zela ondorioztatzeko, eta ez lehenago.

Etxea Corellako San Miguel parrokiaren ondoan dago, San Miguel karrikan, Mariano José de Larra idazlearen bizitoki izandako etxearen parean. Gaur egun ezin da etxea barrutik bisitatu.

Gehiago jakiteko:


Olaso dorrea. Telesforo Monzon idazlearen sortetxea

Olaso 1

Aurreko sarreran Telesforo Monzón Ortiz de Urruela (Bergara, 1904/12/01-Baiona, 1981/03/09) idazlearen hilobia ekarri genuen: oraingoan bere sortetxea. Familia aristokratiko bateko semea zen eta Olaso deritzon Bergarako dorretxe honetan etorri zen mundura.

 

Olaso 2

XVI. mendean eraiki zen eta gerora moldaketak jasan ditu. Fundazio baten egoitza da eta Georges Lacombe hizkuntzalariaren ondare bibliografikoa jasotzen zuen, Monzonek erosi zuenetik. Euskaltzaindiak ondare hori katalogatu eta Bilboko egoitzara eraman zuen. Berriki Jakiunde akademiaren egoitza ofizial ere izendatu dute.

Olaso 3

Dorretxea Bergarako hiribilduan bertan dago, San Pedro kaleko 2.ean, izen bereko elizaren ondoan eta plazatik oso gertu.

Informazio gehiago:


Nafarroako akitaniar inskripzioak



ummezahar1

Koldo Mitxelenak eman zion forma Akitaniera deitu izan den hizkuntzari eta Joaquin Gorrochateguiren ikerketetek osatu zituzten lehen ekarpen hauek. Akitaniar inskripzioak gutxi gora behera Garona ibaitik Soriaraino aurkitzen ahal ditugu. Kristo ondorengo lehen mendeetako latinez idatzitako testuen barnean agertzen dira akitanierazko hitz hauek eta erromatarrak ailegatu aurreko hizkuntza baten sustratuaren adibide dira. Geratu zaizkigun inskripzioetan jainko eta pertsona izenak ageri dira batez ere, esan bezala, testu latindarren barnean. Normalean harrizko aldareetan zizelkaturik ageri dira. Euskararendako duten interesa handia da, akitanieraren eta euskararen artean antzekotasun sistematiko eta sakonak agertu baitira.

ummezahar2

Nafarroan ere agertu dira testu latindarretan txertatutako izen akitaniarrak eta gaurkoan Nafarroako Museoan (Iruñean) gordetzen diren biren argazkiak jaso ditugu. Lehendabizikoa Lergan agertu zen eta hala dio:

VM.ME.SA.HARFI[lius]
NAR.HVN.GE.SI.A.BI
SVN.HA.RI.FI.LIO
ANN.XXXV.T.P.S.S.

 ummezahar3

Beltzez markaturik dira akitaniar izenak. Lehendabizikoan ume zahar-rekin lot daitekeen zerbait dugu eta ondoren bi izen: Narhungesi eta Abisunhari. Mitxelenak proposatzen duen itzulpena, horrelako zerbait litzateke: ‘Seme gehiena, Narhungesi, Abisunhariren semea’. Hasperenaren (h) prensentziak izen hauen interpretazio iberikoaren kontra egiten du, iberieraz ez baitago hasperenik.

selatse

Bigarren harrian I(unius) GERM ANUS S(T)ELA(T)SE V(otum) S(olvit) L(ibens) M(erito) irakur daiteke. ‘Iunius Germanusek S(t)ela(t)seri. Bere botua pozik bete zuen’. Jainko izen hau inskripzio gehiagotan ere ageri da, Barbarin herrian.

Horiek eta gehiago, eana bezala, Nafarroako Museoan dira ikusgai.

Gehiago jakiteko:

 


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu