Louis-Lucien Bonaparte

Bidarteko elizako harlauza

Colasen irudia

Bidarteko elizaren sarreran, kanpoan, inoiz eliza barnean egondako harlauza baten zati bat dago. Ohikoa da inoiz tonba izandako harriak eliza inguruko zolatzat berrerabiltzea, eta uste dut hau hori bera den. Exe baten hobiaren berri ematen du eta, beraz, etxe horretakoek (egun Butuenia deritzon etxekoak?) elizan non jarri behar zuten markatu.

Honek ez du datarik, baina, itxuragatik, XVIII. mendearen bigarren erdikoa izan daitekeela uste dut, horretarako argudio sendorik eman ezinik.

Hala dio:

HAVDA
BVTVRE
NECOIA
RLEQVBA

Hots: Hau da Butureneko jarlekuba

Hona ekarri dut, fonologiari begira bi elementu aipagarri dituelako. Batetik, eremu horretan hilzorian dagoen hasperena (hau) ageri duelako, baina, batez ere, ageri duen kontsonante epentetikoagatik (jarlekuba). Ikusten denez, <u> eta <a> artean <b> ageri da. Horrelako epentesiak ohikoak dira egun, besteak beste  Sakanako euskaran, baina badakigu inoiz indartsuagoa izan dela: Beterrin, esaterako, gibelka ari da, baita Mendebalean ere. Baina, Lapurdin?

Lapurterazko testu zaharretan, XVII. mendeko lapurtera klasiko delakoan idatzitako horietan, ez da horrelako epentesirik ageri, Etxeberri Dorre salbuespen. Gaur egun ere, kostako mintzoetan ez da bildu. Haatik, erruz ageri zaizkigu XVIII. mendeko Lapurdiko gutun eta testu administratibo zenbaitetan, Le Dauphin ontzikoetan edo Elosegik argitara eman horietan, estaerako, baita Websterrek bildu ipuinetan eta Bonaparteren testigantzetan ere, XIX. mende mendean.

Hona, beraz, ezaugarri bat ahozkoan baliatzen zena, nola nekez islatzen den maila jasoko idatzian, XVIII-XIX. mendeko testuek (generoagatik segur aski) erruz dokumentatzen duten, eta gero desagertu.

 

(Milesker Dorotari eta Enekori!)


Louis-Lucien Bonaparte printzearen bizitokia

Bonaparte bizitokia

Etxe honetan bizi izan zen (segur aski) Louis-Lucien Bonaparte Bleschamp (Thorngrove etxea, Grimley (Worcestershire), Britania Handia, 04/01/1813-Fano, Italia, 03/11/1891).

Louis-Lucien Bonaparte_01

Familia aristokratiko bateko kide, Lucien Bonaparteren semea zen, eta Napoleon I.aren iloba. Horrek politikarako sarbidea ahalbidetu zion eta baita ikerketara dedikatzeko aukera. Euskalaritzan famatua da euskararen dialektuen gainea egindako ikerketengatik. Esan daiteke dialektologia helburu zuen lehen lan zientifikoen egilea dela. Oso lan sistematikoak burutu zituen, itzulpenak enkargatu, datu eta testu andanak bildu, mezenas eta argitaratzaile lanak egin, etab. Bilketa horiek oso famatuak egin diren euskalkien mapak (1,2) burutzeko oinarria izan ziren. Esan beharra da Bonaparteren euskalkien sailkapenak oraindik balioa duela euskalarien artean eta azken sailkapen eta mapen oinarri sendoa ere badela. Gainera, orduan euskarak zuen hedaduraren erakusgarri ona dira bere lanak.

Ezin ziurta dezaket hau izan zenik Bonaparteren bizitokia, baina hainbat peskiza eginda, hala dela dirudi. Izan ere, Bonaparte Londresen bizi izan zen, Norfolk Terrace karrikako 6an bizi zela badakigu, hark berak hala agertzen baitzuen. Zoritxarrez guretzat, XIX. mende bukaeran karrika horren izena desagertu eta  Westbourne Grove karrikari lotu zitzaion, etxeen zenbaketa ere hori doituz. Kalkulu batzuk eginda eta erreferentzia batzuk hartuta, orduko Norfolk Terrace karrikako 6a gaur egun Westbourne Grove karrikaren 120a dateke, hots, irudiko etxea.

Informazio gehiago:


Louis-Lucien Bonaparte printzearen hilobia


Bonaparte atzetik_01

Panteoi honetan datza Louis-Lucien Bonaparte Bleschamp (Thorngrove etxea, Grimley (Worcestershire), Britania Handia, 04/01/1813-Fano, Italia, 03/11/1891).

Louis-Lucien Bonaparte_01

Familia aristokratiko bateko kide, Lucien Bonaparteren semea zen, eta Napoleon I.aren iloba. Horrek politikarako sarbidea ahalbidetu zion eta baita ikerketara dedikatzeko aukera. Euskalaritzan famatua da euskararen dialektuen gainea egindako ikerketengatik. Esan daiteke dialektologia helburu zuen lehen lan zientifikoen egilea dela. Oso lan sistematikoak burutu zituen, itzulpenak enkargatu, datu eta testu andanak bildu, mezenas eta argitaratzaile lanak egin, etab. Bilketa horiek oso famatuak egin diren euskalkien mapak (1,2) burutzeko oinarria izan ziren. Esan beharra da Bonaparteren euskalkien sailkapenak oraindik balioa duela euskalarien artean eta azken sailkapen eta mapen oinarri sendoa ere badela. Gainera, orduan euskarak zuen hedaduraren erakusgarri ona dira bere lanak.

Bonaparte bazterretik_01

Panteoia Londresko St. Mary hilerri katolikoan dago, St. Mary kaperaren ondoan, Kensal Green auzoan. Panteoian Louis-Lucien Bonaparteren bestelako senideak ere daude ehortziak, halanola Louis-Clovis semea eta Clémence bigarren emaztea. Hobia zinez gaizki kontserbatua dago eta idatzirik zer dakarren jakitea ez da erraza. edozein kasutan, horra traskribapen saiakera: “(…) in this sarcophagus rests / H Homme Prince Louis Lucien Bonaparte / of the grand (…) of the Legion of Honour and doctor of (…) / son of / Lucien Bonaparte / the most distinguished brother of Napoleon I and first prince(?) / early life a student of chemistry and until his old age devote / born at Thorngrove near Worcester 4th january 1813 / died at Fano in the march of Ancona Italy 3rd nov[ember 1891] (…)” Semearen hobian aipatzen da Luis Luziano filologoa zela.

Bonaparte aurretik_01

Hilobia aurkitzeko St. Mary hilerrira joko dugu. Kontuz ibili behar da ez okertzeko, itsatsirik dagoelako Kensal Green kanposantua, baina ezin da batetik bestera pasa, kontrako atetik sartuz gero. Kanposantuko St. Mary kapera eta bulegoak bizkar utzita aurrez aurre izanen dugu hobia, zuhaitz batzuen eta panteoi batzuen artean.

Azkenik, esker zorretan naiz bidaide izan ditudan Mikel Fernández eta Borja Ariztimuñorekin, horrelako abenturetan batere kexatu gabe sartzen baitira nirekin batera.

Informazio gehiago:

1 Comment more...

  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu