Joanesederra 1

Jean Hiriart-Urruti (Hazparne, 1859/01/30-Baiona, 1915/11/04), Hazparneko Joanesederraenea izeneko etxe honetan munduratu zen.

“Manex” aitzindaria dugu euskal kazetaritzan. Lapurdin bertan erlijio-ikasketak egin zituen, 1881ean apaiztu zen eta hainbat urtez hizkuntza klasiko zein modernoak irakatsi zituen Larresoroko seminarioan. 1907an Baionako katedraleko kalonje Gratien Adema “Zaldubi” hil zenean, hazpandarrak hartu zuen bere lekua.

hiriart urruty

Hiriart-Urruti XIX. mendearen amaierako eta XX.aren hasierako euskal kazetaria dugu, garai hartan erlijioaren eta gizarte tradizionalaren gertatutako aldaketez jardun zuena, baita haserre biziz jardun ere (gorri eta xurien arteko gatazkak puri-purian zeuden eta elizarentzat garai latza izan zen, estatuak eskumenak eta indarra kentzen jarraitu baitzuen. Hazpandarraren izena Eskualduna astekariarekin (8.000 harpidedun zituen 1908an eta, nagusiki, laborarien artean zabaltzen zen) dago lotuta ezinbestean: argitalpenaren zuzendari izateaz gain, artikulu nagusiak eta hainbat testu idatzi zituen hogeita bost urtez. Bizimodu tradizionalaren ohiko elementuen (erlijioa, familia-eredu klasikoa, euskara, etab.) defendatzaile sutsua izan zen, baina bere burua ez zuen abertzaletzat. Are gehiago, Frantzia aldarrikatu zuen bere aberri gisa eta sasoiko frantziar armadaren jardunaren eta politika inperialisten alde egin zuen.

Hiriart-Urrutik ez zuen libururik idatzi, baina XX. mendean zehar zenbait bildumatan bildu ziren bere kazeta-lan eta bestelako testuak: Lafittek Zer eta zer (1944), Mintzaira, aurpegia, gizon! (1971) eta Zezenak errepublikan (1972) bildumak prestatu zituen. 1995ean Iñaki Caminok Gontzetarik jalgiaraziak antologia berria prestatu zuen Klasikoak bildumarako, eta 2004an kaleratu zuen Xabier Altzibarrek orain arteko bilduma mardulena: Ni kazeta-egilea naiz. Artikulu, berri, istorio. Euskarazko kazetaritzaren oinarriak ezarri zituen Hiriart-Urrutik bere lanetan. Kanpoko ereduez gain (Venillot, Saint-Beuve, La Bruyère, Bossuet, etab.), euskal prosalari zaharrak (Axular, Oihenart) eta garaikideak (Elizanburu, Duvoisin, Ithurri) ere ezagutzen zituen, eta horiengandik edanda lortu zuen bere idazkera landua. Estiloari dagokionez, zehaztasuna, dotorezia eta indarra (haserre-kutsukoa sarritan) aipa daitezke. Ondoko hamarkadetako kazeta-egile eta prosalarien aitzindari izan zen.

Joanesederra 2

Sortetxea Hazparneko Hazketa auzoan dago. Herritik abiatuta D21 errepidea hartuko dugu Beskoitzerantz, Hazketara. Lehen errotondatik aurrera segituko dugu eta ezkerretara segituan aurkituko dugu bide bazterrean gelditzeko sargune bat. Hor autoa utzi eta oinez aldapa gora egin behar da langa pasatuta. Muinoan ageriko zaigu Joanesederraenea. Errazagoa da kokapen zehatza mapan ikustea.

Mila esker Aziti Bihia euskal filologo gazteen ekarte jaioberriari, bidaide bikainak izan baitira!
Sarrera honetan Eneko Zuloagak idatzi du testua.

Gehiago jakiteko: