Idazleak

Telesforo Monzon idazlearen hilobia


Telesforo Monzon hilobia

Bergarako kanposantuan, familiaren panteoian datza ehortzirik Telesforo Monzón Ortiz de Urruela (Bergara, 1904/12/01-Baiona, 1981/03/09).

Familia aristokratiko batean sortua, horrek hain segur Madrilen ikasteko ateak zabaldu zizkion eta gerora politikan sartzekoak. Bereziki ezaguna da abertzaletasunaren barnean egindako bide politikoagatik. Horrezaz gain, euskalaritzari buruzko blog honetan ere badu lekurik, idazle gisa ere izan baitzuen bere eragina: esango nuke idazkeraren kalitateagatik baino, jorratutako gaiengatik izan zela ezagun. Prosa, poesia eta antzerkia landu zituen eta gai abertzaleko bere poema zenbait biziki ezagunak bilakatu dira, garaiko eta geroko kantariek frankotan abestu baitituzte; hor dira, besteak beste, Itziarren semea, Lepoan hartu eta segi aurrera edo Batasuna. Esango nuke 1947ko Gudarien Egiñak dela bere idazlanik ezagunena. Hizlari eta kazetetan idazle ere ibili zen. 1966an euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak.

Telesforo Monzon

Esan bezala, hilobia Bergarako hilerrian bertan dago. Matxiategi kaleko aparkalekuan autoa utzita, ekialdera begira dagoen ate nagusitik sartuko gara. Ezkerrera jo eta hegoaldeko murruaren kontra, Boni Laskurain karrikara ematen duena hain zuzen, berehala ikusiko dugu panteoia, familiaren armarria daramana, “Olaso y Monzon” iazkiarekin batera.

Informazio gehiago:


J. D. J. Sallaberry abokatuaren bizitokia

etxea sallaberry

Mauleko etxe honetan bizi izan zen Jean Dominique Julien Sallaberry abokatua (Maule, 16/05/1837-?, 25/11/1903). Artikulu eta testu zenbait idatzi bazituen ere, bere Chants Populaires du Pays Basque lanagatik da ezaguna, 1870ean Baionan argitara emana. Liburu horretan lehen aldiz jaso ziren idatziz Bereterretxeren Kantorea bezalako doinu famatuak, ahozko tradiziotik bilduak, eta beste batzuk nahita kanpo utzi.

oroigarria sallaberry

Etxea aurkitzea erraza da. Mauleko karrika nagusian dago, Victor Hugo karrikaren 25.ean hain zuzen. Oroigarri bat dago bertan: Etxe honetan bizi izan zen / Dans cette maison vecut / J. D. J. Sallaberry / 1837-1903 / Lege-gizona / advocat, notaire / Eüskal kantorearen sütazale / auteur du premier recueil de / chansons populaires basques (1870).

ataburua sallaberry

Informazio gehiago:


Jokin Zaitegi idazlearen bizitokia

zaitegietxe
Jokin Zaitegi Plazaola (Arrasate, 1906/07/26-Donostia, 1979/08/17) idazle eta itzultzailea Arrasateko etxe honetan bizi izan zen.

Prosan, poesian eta itzuplengintzan ibili zen. Zaitegiren poesia lan ezagunenak Goldaketan (1946) eta Berriz ere goldaketan (1962) dira. RIEV, Egan  zein Euzko-Gogoan (sortzaile izan zen) argitaratu zituen bere lan zenbait eta orduko pizkundeko autoreekin harremana izan zuen, Lizardi zein Lauaxetarekin, esaterako. Loiolan Euskal Elerti Bazkuna sortu zuen Andima Ibinagabeitia eta beste zenbaitekin batera. Itzultzaile gisa, besteak beste autore klasikoen lanekin aritu zen, Platon edo Sofokles kasu.

                                       zaitegii
Iturria: Auñamendi

Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen.

zaitegiori

Etxea Arrasateko alde zaharrean dago, Erdiko kaleko 52.ean, aldapan gora goazela, eskuin aldean. Oroigarriak hala dio: “Etxe honetan bizi izan zen Iokin Zaitegi (1906-1979) Arrasateko seme kuttun, euskaltzale eta euskal kulturaren bidegilea. Arrasate, 2006-9-21”.

Informazio gehiago:

 


Astarloa anaien sortetxea (zena)

astarloaplaz

Durangoko Zeharkalearen eta Artekalearen izkinean dagoen plazan, Udaletxearen parean, egon zen Pedro Jose Patrizio Astarloa Agirre (Durango, 1751-Bilbo 1821) eta Pablo Pedro Astarloa Agirre (Durango, 1952/06/29-Madril, 1806/06/02) idazle eta euskalariaren sortetxea. Eraikina Durangoko Bonbardaketan izan zen eraitsia (1937).

Familia onekoak, Pedro Josek Urteco Domeca gustijetaraco verbaldi icasbidecuac, ceinzubetan azalduten dan Erromaco Catecismua liburu ezaguna idatzi zuen.

Baina dudarik gabe, anaia Pablo Pedro apologilaria da ezagunena euskararen alorrean. Humboldt-en aholkulari izan zen eta euskararen aitzinatasun eta perfekzioaren defentsari ekin zion, liskar eta eztabaidetan sartzeari utzi gabe. Emandako argudioak gaur egungo ikuspegitik urrun geratzen zaizkigu, baina eragin handikoak izan ziren ondorengo euskararen defentsan. Euskararen gramatikan aurrerapen nabarmenak egin zituen aditz eta izen flexioaren alorretan batez ere.

astarloaoroi

2002 urtean oroigarri bat ezarri zen etxea zegoen tokian: “Fray Pedro Astarloa (1751-1821) eta Pablo Pedro Astarloa (1752-1806) anaia euskaltzaleen gomutaz, euren jaiotetxea egoen tokian. 2001/XII/6. 36. Euskal Liburu eta Disko Azoka”

Informazio gehiago:


Ebaristo Bustintza “Kirikiño” idazlearen sortetxea

kirikiñosort

Ebaristo Bustintza Lasuen “Kirikiño (Mañaria 1866/10/26-1939/1/31) idazlea Etxanoa izeneko Mañariako etxe honetan sortu zen.

Hari buruz gehiago jakiteko:

Euskargazki: Ebaristo Bustintza “Kirikiño” eta Errose Bustintza “Mañariko” idazleen bizilekua

kirikiñoroih

Etxea Mañariako kale nagusian dago, Urkiolatik jeisten ezker aldean, bere bizitoki izandako Zumelaga etxearen metro eskas batzuetara. Oroigarriak zera dio: “Bustintza’tar Ebaista (“Kirikiño”) “Etxanoa” etxion 1866-10-26’gn. jayo zan. E[uzko]. G[gaztedi]’k 1931-2-1’an.” Oroigarriak hori esan arren, nabarmena da etxea berria dela, hots, egiazko sortetxearen gainean eraikia. Nonbait oroigarria eta etxearen izena atxikiko zuten.

Informazio gehiago:


Luis Jauregi “Jautarkol” idazlearen sortetxea

jautarkoletxe
Errenteriako etxe honetan sortu zen Luis Ramon Jauregi Etxenagusia “Jautarkol” (Errenteria, 1896/06/21-Zarautz, 1971/02/02) idazlea eta apaiza. Comillasen egin zituen ikasketak eta bertan ezagutu zuen besteak beste”Orixe“. Berak sortu zion euskaraz idazteko zaletasuna.

              jautarkol
Iturria: uztarria.com

Euzkadi, Euskal-Erria, Irugarrengo Prantzizkotarra, Rentería, Euskal Esnalea edo Zeruko Argia bezalako kazetetan argitaratu zituen bere olerki eta artikuluak. Ipuinak ere idatzi zituen, baina Biozkadak olerki liburuak emanen dio ospearen bidea.

“Euskel Olerti jaietan” maiz aritu zen eta bertan elkartzen ziren orduko poeta ezagunak (Lizardi, Aitzol, Zaitegi, Loramendi etab.), “Euskal Pizkundea” deitu den horretan murgildurik. Gerrak ordea, isilaldi luze xamarra ekarri zion, bere olerkiak erbestean argitaratzen hasi ziren arte. Saiakerak eta itzulpenak ere egin zituen euskararen gorazarre, eta geroaz kezkaturik. Euskara batuaren beharra antzeman zuen eta euskaltzain urgazle izan zen.

jautarkoloroi

Etxea herriaren alde zaharrean, edi-erdian dago; Beheko Kaleko 2. zenbakian dago, Herriko Plazaren izkinean, elizatik hurbil. Oroigarriak hala dio: “Etxe honetan jaio zen Jauregi’tar Koldobika. Jautarkol olerkaria (1896-VI-21-1971-II-2) Errenteriako herriak jaiotzaren mendeurrenean esker onez (1996-VI-21)”

Informazio gehiago:
Hiru.com
Bidegileak (PDF)
Auñamendi
Literaturaren Zubitegia
Euskal Literaturaren hiztegia


Gratien Adema “Zaldubi” eta J. Blaise Ademaren hilobia

zaldubilobi

Senpereko hilerrian dago lurperatua Gratien Adéma Zaldubi (Senpere, 1828/04/12-Senpere, 1907/12/10). Leku askotan 14an sortu zela diote, baina antza bataio agiriak 12a dakar. XIX. mendeko euskal pizkundearen barnean kokatu behar dugu. Baionako kalonge izatera ailegatutako honek euskal kazetaritzaren hastapenekin lotura estua du. Eskualduna bezalakoetan idazten zuen (zuzendari ere izan zen) eta Abadiaren Lore Jokoetan ere parte hartu zuen bere olerkiekin (Zazpi eskual herriek oso ezaguna bilakatu da). Fabulak eta testu erlijiosoak ere idatzi eta itzuli zituen. RIEVen 1908 eta 1909 urteetako aleetan asko argitaratu ziren. Euskaltzain izan zen eta baita Eskualzaleen Biltzarreko buru ere.

adematarrak
Harreman handia zuen haren ilobarekin, J. Blaise Adema eta hau ere hilobian lurperatua dago. Eskualduna aldizkariaren zuzendaritza hartu zuen osabak utzi ondoren. Gaineko argazkiak, gratien jarrita aulkian eta iloba zutik haren atzean (Iturria: Diario de Navarra)

zaldubibarne

Hilobia aurkitzea oso erraza da. Senpereko hilerrian dago eta gisa hontako panteoi bakarra da. Hilerrian sartu bezain laster ikusten da, gainontzeko tonbak baino garaiagoa baita. Kanpoan hala dio: “SEPVLTVRE /  DE LA / FAMILLE ADEMA // REQUIESCANT IN PACE” eta barneko hilarrian, familiako beste kideen izenen artean, honakoak datoz: “Chanoine Gr. ADÉMA 1828-1907” eta beherago “Monseigneur J. Blaise ADÉMA / 1861-1936”

zaldubialbo

Informazio gehiago:

1 Comment more...

Alexander Tapia Perurena idazlearen sortetxea

Alexander Tapia Etxe

Iruñeko etxe honetan etorri zen mundura Alexander Tapia Perurena (Iruña, 1899/08/11-Iruña, 1957/05/21?) euskal idazlea. Gerra aurreko poetetarik bat dugu Alexander.

Sortetxea Nabarreria kaleko 11.ean dago.

Ikusi halaber:

EUSKARGAZKI (2009/04/25): Alexander Tapia Perurena poetaren hilobia

Alexander Tapia Perurena
Alexander Tapia Perurena (PDF)


Aita Polikarpo Iraizozkoaren sortetxea



etxe

Iraizotz herriko etxe honetan sortu zen Agustin Zarratz Bermejo, Aita Polikarpo Iraizozkoa (Iraizotz, 1897-01-31/Lekarotz, 1980-01-05) apaiz kaputxinoa.

Euskatzain izendatu zuten eta bere lana literaturaren bidetik eta filologiarenetik egin du; itzultzaile ere ibili zen. Filologia erromanikoa ikasi zuen Suitzan. Olerkia eta prosa landu zituen, gai erlijiosoarekin usuen. Hizuntzalaritzan euskararen historiarekin lotutako kontuak jorratu zituen, ondarea biltzearekin batera.

Etxea herriko eskola izandakoa da eta azpiko oroigarriak hori agertzen du: AVE MARIA PURISIMA / ENSEÑANZA DE NIÑOS / A ESPENSAS DE MIGUEL ARISTREGUI Y CIGANDA / AÑO 1828.

oroigzah

Baina berriki Polikarpo Iraizozkoaren omenez beste oroigarri hau ezarri zen: AITA POLIKARPO IRAIZOZKOARI / ULTZAMAKO UDALAK / IRAIZOZKO HERRIAK / eta EUSKALTZAINDIAK / 1897-1997.

oroiberr

Etxea aurkitzea erraza da, nahiz eta ezkutatua egon. Errepidetik Iraizozen sartu eta herriko plazara ailegatuta, iturria, ostatua eta frontoia aise ikusiko ditugu. Frontisa etxearen paretetako bat da, beraz, aski dugu frontoiaren atzean begiratzea etxea aurkitzeko.

Aita Polikarpo Iraizozkoa BIDEGILEAK (PDF)


Ebaristo Bustintza “Kirikiño” eta Errose Bustintza “Mañariko” idazleen bizilekua

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Ebaristo Bustintza Lasuen “Kirikiño (Mañaria 1866/10/26-1939/1/31) idazlea Etxanoa izeneko Mañariako etxean sortu zen eta zazpi urteetatik eta hil arte Zumelaga izeneko etxe honetan bizi izan zen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Bustintzatar Ebaista (“Kirikiño”) “Zumelaga” etxion 1929-1-31’gn. il zan. Euzkera-bidez aberrijaren aldez zintzoro iñardun ebalako Bilbao’ko Euzko-Gastedija’k, Euzkeltzale-Bazkuna’k, bere euzkel-ikasliak, adizkidiak eta euzkel-idazliak gomutakun au dopaltsoe. 1931-2-1’an.

Azkuek utzitako euskararen katedra izan zuen Bizkaiko diputazioan eta lekeitiarraren itzalpean aritu zen luzaz, idazle eta kazetari moduan. Bere lumak euskaltzaletasunaren alde egin zuen beti eta joera garbizaleegien kontra azaldu zen, baita Euskaltzaindiarekin ere zenbaitetan, Azkuerengandik zertxobait urrunduz baina harremana galdu gabe. Euskararen irakaskuntzan ere ibili zen.

Etxea, Urkiola jeitsi eta Mañarian sartu bezain laster ezkerretara dugu, errepide nagusian.

Kirkiñoren iloba zen Errose Bustintza “Mañariko” (1899-1953) idazlea ere etxe honetakoa da eta oroigarria badu.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Errose Bustintza “Mañariko” euskal idazlearen jaiotzaren mendeurrenean Mañariko udalak eta Euskaltzaindiak 1899-1999

Ebaristo Bustintza Lasuen “Kirikiño” BIDEGILEAK (PDF)

Errose Bustintza “Mañariko” BIDEGILEAK (PDF)


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu