euskargazki

Etsaingo azken euskaldunaren hilobia

Etsain herria Anue ibarraren hegoaldean dago, Iruñetik 20 bat kilometrotara, Baztango bidean eskuin hartuta. Ibarra XIX. mendearen hondarrean hasi zen erdalduntzen, eta gaur egun, bertako mintzoa egiteko gai diren hiztunak kontatzeko, aski da esku bakarreko hatzak baliatzea, Lingua Navarrorum blogean ikus daitekeenez (ikus hemen, hemen eta hemen). Etsainen, dirudienez, Landa etxeko Urbano Erro Yaben izan zen azken hiztuna, 1953an zendua. Horren kontzientzia bide zuten hilarria paratu ziotenek, datu hori hilarrian berean jaso baitzuten.

EMEN DATZA ERRO YABEN DAR URBANO LANDA ETXEKO SEMEA

GOYAN BEGO

ERRIONTAKO AZKENEN EUSKALDUNA

1953 URTE

Hobia hilerrian dago, San Juan batailatzaileari eskainitako elizaren gibeleko aldeari atxikirik. Eliza herritik aparte dago, gain batean. Txiki-txikia da hilerria, beraz, aise aurkitzen ahal da harria, sartu eta eskuinetara.

Paula Kasaresen liburuari esker (352. orr.) izan dut honen berri, eta berak dakarren argazkia nik egin ahal izan dudana baino zinez hobea da. Edo ordutik harria higatu da edo, sinestekoago dena, argazkilari txarra naiz.

EGUNERATZEA

Hau argitaratu dudan egunean berean Leire Narbaizak gogora ekarri dit Xamarrek Orekan liburuan eta Euskara Jendea dokumental sortan ematen duela honen berri. Mila esker!


Azkonegiko eiheraren ataburua

azkonegiko ataburua 1

Aurreko sarrera batean esan genuenez, ohikoa da ataburuetan inskripzioak aurkitzea, baina gutxi kausitzen ohi dira euskaraz. Erroten kasuan, baina, ohikoagoa zatekeen, Azkaingo eta Senpereko adibideek erakusten dutenez.

Azkonegiko eihera

Honakoa Maulekoa da, Azkonegi eihera edo errotakoa. Oso ataburu polita da, polikromia apur bat atxiki duen ikonografia aberatsekoa. Euskarazko testua ere bereziki polita da, baina horretan sartu aitzin, eihera eraikiarazi zutenez mintza gaitezen. Ataburuak berak dakarrenez, hauek dira ora ordaindu zutenak:

IHS / PHI / LIP /PE / DE / BELA

ELI / ZA / BETH DE / BELA / SPECT / 1757

[IHS, Philippe de Bela]

[Elizabeth de Belaspect, 1757]

(hainbat iturrik, Colasek barne, 1767ko data irakurri dute. ordurako Filipe hila zen, eta hala bada, hil ondoren eraikiko zuten errota. Ikus beherago)

Bela familia ezaguna da euskal letretan. Filiperen arbasoak, Jacques de Belak, Tablettes ezagunetan  galduak dauden euskal gramatika eta hiztegia txertatu zituen eta gainera euskal atsotitzak ere bildu zituen. Haren seme Athanase Belapeyrek Katexima Labürra idatzi zuen, Zuberoako euskaraz idatzitako lehen liburua. Ataburuko sinatzaile Filipe hau (1703-1765), haren lehengusu  Jean-Philippe de Bela, “Belako zalduna“-ren anaia da. Idazle eta militar oparoa izan zen zalduna, nahiz eta bere eskutik zuzenean ezer gutxi argitaratu. Besteak beste Histoire des Basques luze bat idatzi zuen, Pariseko Biblioteka Nazionalean gordea, eta bertan hiztegi bat jaso zuen, euskara (zuberera, lapurtera eta gipuzkera Larramendiren bidez) eta beste hizkuntzetako hitzak ordena alfabetikoan biltzen zituena. Hiztegi horretako Zubererazko eta frantsesezko hitzak Txomin Peillenek argitaratu zituen. Agian besterik ere egin zuen euskaraz edo euskarari buruz…

Azkonegiko ataburua 2

Errotako ataburura itzulita, goiko aldean, eskuinetara, eta aski higaturik, esaldi polit hau irakur daiteke:

HOVRIC GAVE · BI / HIRIC · ELLIRO EHO / HOVR · DENIAN · IRIN / HOBERIC · EZIN · ICATEN / AHAL[L] MUNDIAN

[Hurik gabe bihirik e(z) liro eho; hur denian irin hoberik ezin izaten ahal mündian]

(Gaur egun inskripzioa aski higatua dago, baina Baionako Euskal Museoan gordetzen den kopiak eta kopia egin zenean Colasek ateratako artikuluak (vide infra), testua argitzen lagundu digute)

Ezaugarrietan sakon sartu gabe, aipa dezagun *iron aditzaren forma (liro) erabilera potentzialean, ohikoa orain gutxi arte, edo forma mugagabea (hur denian), artikulurik gabea, zenbakaitza den izen sintagman. Aipagarria, bestalde, ahalerarako forma perifrastikoa (izan ahal).

Ez da oso erraza ataburua aurkitzea, errota aski ezkutatua baitago etxeen artean. Lextarreko plaza handitik herriko etxearen saihetsetik erreka zeharkatu eta ezker Victor Hugo karrika kausituko dugu. Hura kurritu Sohüta aldera, eta Beltzuntze etorbide bilakatuko da karrika hori bera bidegurutze batetik aurrera. Hura jarraitu eta gasolindegia pasata, eskuin aldean gora abiatzen den Arthez Lassalle karrika aurkituko dugu. Hori hartu bhar dugu 100 bat metroz eta ezkerretara sartzen den irteerarik gabeko karrikatxoa hartuko dugu. Hor dago errota, Arthez Lasalle karrikaren 11.ean, eskuin aldean. Ataburua ikusteko etxearen aurreko eremuan sartu behar dugu.

Informazio gehiago:

1 Comment more...

Louis-Lucien Bonaparte printzearen bizitokia

Bonaparte bizitokia

Etxe honetan bizi izan zen (segur aski) Louis-Lucien Bonaparte Bleschamp (Thorngrove etxea, Grimley (Worcestershire), Britania Handia, 04/01/1813-Fano, Italia, 03/11/1891).

Louis-Lucien Bonaparte_01

Familia aristokratiko bateko kide, Lucien Bonaparteren semea zen, eta Napoleon I.aren iloba. Horrek politikarako sarbidea ahalbidetu zion eta baita ikerketara dedikatzeko aukera. Euskalaritzan famatua da euskararen dialektuen gainea egindako ikerketengatik. Esan daiteke dialektologia helburu zuen lehen lan zientifikoen egilea dela. Oso lan sistematikoak burutu zituen, itzulpenak enkargatu, datu eta testu andanak bildu, mezenas eta argitaratzaile lanak egin, etab. Bilketa horiek oso famatuak egin diren euskalkien mapak (1,2) burutzeko oinarria izan ziren. Esan beharra da Bonaparteren euskalkien sailkapenak oraindik balioa duela euskalarien artean eta azken sailkapen eta mapen oinarri sendoa ere badela. Gainera, orduan euskarak zuen hedaduraren erakusgarri ona dira bere lanak.

Ezin ziurta dezaket hau izan zenik Bonaparteren bizitokia, baina hainbat peskiza eginda, hala dela dirudi. Izan ere, Bonaparte Londresen bizi izan zen, Norfolk Terrace karrikako 6an bizi zela badakigu, hark berak hala agertzen baitzuen. Zoritxarrez guretzat, XIX. mende bukaeran karrika horren izena desagertu eta  Westbourne Grove karrikari lotu zitzaion, etxeen zenbaketa ere hori doituz. Kalkulu batzuk eginda eta erreferentzia batzuk hartuta, orduko Norfolk Terrace karrikako 6a gaur egun Westbourne Grove karrikaren 120a dateke, hots, irudiko etxea.

Informazio gehiago:


Juan bautista Sanzberro idazlearen jaiotetxea


Copy of Sanzberro 3
Testua eta agazkiak:Gorka Lekaroz (Mila esker hari!)

Etxalarko Antsolokueta auzoko Iriartea etxean sortu zen Juan Bautista Sanzberro Larralde, XVIII. mendeko euskara nafarraren lekuko izan zena (Etxalar, 1701/9/10–Etxalar, 1751/4/23).

Copy of Sanzberro 2

1700 urte ingurura arte Juansanzberro abizenaz izendatu zituzten Etxalarren Iriarteko seme-alabak; Juan Bautista bera izen horrexekin bataiatu zuten 1701ean; harez geroztik, ordea, deituraren era laburragoa erabili izan zuen beti, eta Sanzberro eman zuten parrokia-liburuan ere, aurreko Juan hura betiko ezabatuta.

Copy of sanzberro1

1727 eta 1730 bitartean hartu zituen ordenak eta 1730eko martxoaren 4an bihurtu zuen apaiz Iruñean Melchor Ángel Gutiérrez Vallejo gotzainak. Ordurako hainbat kapilautzaren jabe izanik, Iriarteko gaztea ez zen seguru asko estutasunean biziko herriko Santa Maria elizan zerbitzatzen hasi zen arte.

Ez dakigu Etxalartik kanpo beste inon ibili ote zen, baina litekeena da bere egitekoa bertatik atera gabe bete izana. Jaioterriko parrokian aritu zen 1740ko hamarkadan zehar bederen, beste zenbait apaiz lagun zituela; izan ere, XVIII. mendean zehar Etxalarko eliztarren beharrak asetzeko pertsona bakarra aski izan ez nonbait eta apez-taldetxoa elkartu izan zen eskuarki. Sanzberroren arrastoa 1744an ageri da estreinakoz Bataiatutakoen Bigarren Liburuan.

1749an amaitzen den liburu hartan bertan utzi zuen etxalartarrak euskararen lekukotasuna; hiru orrialde hartzen dituzten doktrina inguruko testuak, hain zuzen.

Copy of Sanzberro 4
Iturria: Urtzi Reguero

Jaungoycoaren legueco Mandamentusantuac dirade amar, lenvicico irurac Jaungoycuaren onrari dagosquionac, eta verce za
zpiac lagun projimuaren provechuari. Lentabicicua Jaungocobat maytadazagulla Gauzaguciac baño gueyago. Bigarrena estaquigula iuramenturic banoqui…

Testu horiek osatu eta handik lasterrera hil zen. 1751eko urtarril amaierakoa da Etxalarko parrokia-liburuetan utzi zuen azken sinadura: otsailetik Martin Dendariarenak hartu zuen elizako liburuen ardura. Gaixorik, apirilean hil zen euskara zaharraren muga-mugako lekuko hau, Erretonia (Erretorenea) etxean, hilburukoa aginduta eta bere gizarte-maila eta egitekoari zegozkion hileta-elizkizunak egin zizkiotelarik.

Copy of Sanzberro 5

Sanzberroren etxea ikusi nahian Iruñetik edo Donostiatik hurbiltzen denak Etxalar zeharkatu eta kuartela alboan utzita Sara alderako bidea hartu behar du. Herritik atera gabe, Tximista errekaren gaineko zubitxoa igaro bezain laster topatuko du eskuinetara Antsolokueta auzoan sartzen den errepidea. Huraxe hartu eta berehala dago Iriartea; ezker aldeko bigarren etxea da. Aurrealdean du adierazia bere izena.

Informazio gehiago:

Lingua Navarrorum: Juan Bautista Sanzberro (1701-1751)


Baigorriko ataburua

Baigorriko ataburua

Baigorriko etxe honetan segur aski aurreko eraikinarena zen ataburua gorde eta eraikuntza berrian jarri zuten. Ohikoa da Baigorriko etxeen ataburuetan egilearen edo egileen izenak aurkitzea, edo etxea berritu dutenarenak, bai eta eraikitze edo berritze urtea ere. Baigorrin horrelako ataburuak latinez, frantsesez eta gaztelaniaz ere ikus daitezke, baina beti bezala, euskarazkoak bakan dira. Oraingoan euskarazko bat dakarkigu. IHRS Jesukristoren ikurra darama, irudi geometriko zenbait eta 1671ko data. Euskarazko testuak hau dio:

CVTIARE QUIN.DVGVN.BAQUIA.AS / QUI.DVGVLA.IOANNES.DIRIBARNE.

Batetik, ea>ia bilakabidearen adibide aski goiztiarra dugu baquia hitzean. Bestetik, Iribarnek adierazi nahi izan zigunaren zentzua osoki harrapatzea ez da lan erraza. Garbi dago etxe horretan duten bakearekin aski dutela, baina zer da CVTIAREQUIN? Lehen begiratuan “Gutiarekin” irakur liteke, eta gauzen eskasiarekin lotu (cf. Zerbitzari OEHn: Eta hari bezala gure gutia aski zauku atseginez betetzeko). Hala balitz, gauzen eskasiarekin duten bakea aski izanen litzaieke. Arazoa da testuko beste <g>-ak ikusita, G > C idatzi izana ez dela akats egiten erraza. Orduan zer da cutia? Bestalde, nire ustez dugula subjuntibotzat hartzea da zentzuzkoena: dugula = “izan dezagula”. Agian, dugun ere uler liteke CVTIAREQVIN horren aurretik, euskararentzako arruntegia ez den ordena batean.

Esan bezala, zentzu orokorra bai, baina ñabardurek ihes egiten didate.

Baigorriko ataburuaren etxea

Etxea Baigorriko karrika nagusian dago. Elizatik herriaren beste muturrean dagoen Behereko plazara iritsita aurrera jarraituko dugu, Behereko plaza utzita, Donibane Garazi eta Arrosa aldera, karrika nagusitik. 80 bat metrotara eskuin adean ikusiko dugu, errepidean berean.


Iturmendiko gurutze-bidea

 



   Aizaga gurutze bidea

Iturmendin Nafarroan zaharrenetarik den gurutze-bidea dago. Lehenago Iturmendiko herritik abiatu eta Aizagako Ama Birjinaren (Aizara, Aitzaga edo Aritzaga izenez ere ezaguna) ermitarainoko gurutze-bidea zen, baina gaur egun oso ondatua dago eta gurutze batzuk galdu dira. Gorde diren gurutze zenbait berreginak daude, eta jatorizko itxura gorde dutenekin batera, Pilarako Ama Birjinaren ermitaren inguruan eta Aizagakoaren inguruan jarri dituzte berriki, jatorrizko gurutze-bidearen zentzua galduz.

Zaharrenetarik dela diogu, XVIII.mendean hasi zirelako gurutze-bideak modan jartzen Jesu Kristoren gurutzerainoko bidea gogora ekarri nahian, eta Iturmendiko gurutze batek 1712ko data baitu. Baina blog honen eitea kontuan izanik, ez da hori gurutze-bide honek duen gauzarik interesgarriena. Jatorrizko itxura gorde duten XVIII. mendeko gurutzeen artean lauk euskaraz egindako inskripzioak.

Inskripzioak gorde dituzten gurutzeek alde batean Kristoren Nekaldiaren estazio bat dago idatzirik eta bestean gurutze hori pagatu zuenaren izena. Tamalez, inskripzioak oso hondatuak daude denboraren poderioz, eta begi hutsez irakurtzea ia ezinezkoa da (niretzat bederen). Are gehiago, beste gurutze batzuetan ere somatzen da inskripzioak bazeudela, baina horietan hizkuntza zein den ere ezin da igarri.

Berriki Nicolas Arbizuk eta Mikel Markotegik argi berezi bat erabilita ikertu dituzte inskripzioak, eta nik baino dexente gehiago ikusi ahal izan dute. Hona beraien proposamena, Guaixen irakurria:

 

Pilara 1

1. GURUTZEA

A aldea: C…… gundu (ce?)n(e?)an

B aldea: Antonyo de goyechea…

Pilara 2

2. GURUTZEA

A aldea: Gurucearequin bigarrenean erori…

B aldea: Nicolas de Zufiaurrec eguin arazia

Aizaga 3

3. GURUTZEA

A aldea: Jerusalengo alabac consoladu zioten

B aldea: Pedzo juaquin de mendia año 1712

Aizaga 4

4. GURUTZEA

A aldea: Jesuchristo gure juan(a?) (da?)go guruce(an?) ylzez josiri(c)

B aldea: ++m+guel de [g]oicoe[c]hea Y echeuerr[i]++g+


Esan bezala, traskribapen hauetan nik begi hutsez ikusi ahal izan nuena baino askoz gehiago ageri da, eta ez dut Arbizuren eta Markotegiren irakurketarean alde edo kontra egiterik. Lan txukuna eta interesgarria egin dute, baina badira aipatzeko gauza zenbait:

Lehen gurutzea V. estazioari dagokiola kontuan izanik, C[ireneo(a)c la]gundu bezalako zerbait espero genezake. Aditza irakurgaitza da, eta zuenean edo zionean bezalako zerbait espero badaiteke ere, ezin horrelakorik proposatu.

Bigarren gurutzearen irakurketa zuzena da segur aski, baina, argi eta garbi ikusten da guruzearequin, <z>-z idatzia dela.

Aurreko bi gurutzeak Pilarako ermitan daude, eta honakoak Aizagan:

Hirugarren gurutzean, zioten da gatazkatsua. Ez nago ziur <z> baino, ez ote den <c> ageri. Bestalde, aditzaren amaiera irakurgaitza da, baina hau VIII. estazioa izanda, espero genukeen aditza hurbilago legoke zituen-etik, Jesus izan baitzen kontsolatzailea, eta ez kontsolatua.

Laugarrenean, esango nuke argi xamar ikusten dela juan baino, jaun jartzen duela, akaso laburdura baten bidez.

Gurutzeak ikusteko, Iturmenditik abiatuta Barrenkaletik behera egingo dugu eta autobidea tunel baten azpitik pasako dugu. Industria-nabe batzuk ezker eta eskuin ditugula, bidetik aurrera jarraitu eta segituan iritsiko gara Pilara ermitara. Gainontzeko gurutzea ikusteko, bide beretik aurrera egin eta Arakil ibaia zubitik zeharkatu bezain laster ikusiko dugu Aizaga, muino batean.

Oharra:
Inork argazki hobeak ikusi nahi baditu, aski du nirekin harremanetan jartzea.

Gehiago jakiteko:

 


Frantzisko Ignazio Lardizabal idazlearen jaiotetxea


Lardizabal etxea 1

Zaldibiako Zubiaurre izeneko etxe honetan jaio zen Frantzisko Ignazio Lardizabal Urretabizkaia (Zaldibia, 1806/07/05-Zaldibia, 1855/08/20) idazlea.

Lardizabal etxea 2

Apaiz ikasketak Lazkaon hasi zituen, eta bertan Frai Bartolome Santa Teresa ezagutu, eta gero Madrilen eta Burgosen. Sorterriko apaiz izan zen hil arte. Bere idazlan famatuen eta arrakastatsuena Testamentu Zarreco eta Berrico condaira (Tolosa, 1855) izan zen, Royaumont-en biblian oinarritutako eta Larregiren eta Ubillosen ereduaren eragina duen bibliaren kontakizuna. Bestalde, hil eta berehala Larramendiren eraginpean burututako Gramatica Vascongada (Donostia, 1856) argitaratu zen, gipuzkeran oinarritua baina inguruko euskalkien gehigarriak ere badituena. Lan horiei esker garaiko gipuzkeraren autorerik nabarmenetarikoa dugu. Bereak dirateke, orobat eta gutxienez, Historia de San Miguel Excelsis de Aralar eta Maria Santisimaren amodio ederraren novena idazlanak, galduak gaur egun.

Lardizabal condaira

Etxea aurkitzea erraza da. Izenak dioen bezala, zubiaren aurrean dago, herrian bertan. Santa Fe kaleko 10. zenbakia du. Plazatik abiatuta eliza ezker utzita, errekara ailegatuko gara. Lehendabiziko zubitxotik erreka zeharkatu eta aurkituko dugu. Euskaltzaindiak bertan jarritako oroigarriak hala dio: “Frantzisko Ignazio / Lardizabalen / jaiotzaren 1806-1855 / bigarren mendeurrena / Zaldibia, 2006-VII-30”

Lardizabal oroigarria

Informazio gehiago:


Kurtederia etxeko armarria


Curtederia Armarria

Iturmendiko Kurtederia etxeak 1706. urteko armarri barroko hau du. Etxea Joseph de Galarza (1660-1734) herriko apaizak eraikiarazi zuen eta ondoren herriko apaizek erabili izan zuten.

Curtederia 1

Ohikoa da armarrietan inskripzioak kausitzea, baina ez da hain arrunta horiek euskaraz egotea. Honakoak goiko aldean latinezko testua dakar, eta azpian euskarazkoa, biak esanahi bersukoak.

Latinezkoak hala dio:

ECCE GALARZARVM NOTAM QUAE INVRVNT ARMA /
NOBILITATIS FILIIS POSTERITATIS SVAE /
SVMPTIBVS ABBATIS DJOSEPH DE GALARZA FIXA /
ADNITOREM DOMVS ORNATVMQUE SUAE /
ANNO M
DCCVI

(Gutxi gora beherako itzulpen propioa: Hona hemen Galartzatarren armak, zeintzuek geroko seme-alabentzako noblezia markatzen duten, Joseph Galartza jaun abadearen ondasunekin grabatuak, bere etxearen disdirarako eta apainketarako. 1706 urtea.)

Euskarazkoak, aldiz:

GALARZATARREN ARMAC DIRA /
ADORNVZ YRENI ARAZIAC /
DON JOSSEPE DE GALARZA /
ABBAD DE YTVRMENDIAC

Curtederia esaldia

 

Testuak, laburra izanik ere, badu zer aipa. Lehenik eta behin, deigarria da Galartzak apaiz kargua aipatzeko gaztelania erabili arren, behar den bezala euskal artikulua eta ergatiboa gehitu izana. Bestetik, yreni dugu. Errata bat izan liteke, eta ibeni espero genezake, baina aldaera hori, OEH begiratuta, iparraldean baizik ez da lekukotzen. Ifeni-k, baluke zentzu handiagorik eremu horretan. Zer diozue?
Curtederia 2

Etxea Iturmendiko Santa Marina kaleko 22.ean dago. San Migel eliza bizkarrean utzita zuzen jarraituta ezker aldean ikusiko dugu segituan.

Gehiago jakiteko:


Juan Antonio Ubillos idazlearen sortetxea


Galatas ubillos I

Juan Antonio Ubillos Galatas (Amasa-Villabona, 1707-Arantzazu, 1789) Galatas edo Kalatras izeneko baserri honetan sortu zen. Hamabost urte zituela, 1722an, Arantzazuko komentuan sartu zen frantziskotar, 1755ean Teologian graduatu zen Alcala de Henareseko unibertsitatean eta filosofia eta teologia irakasle gisa aritu zen Tolosan lehenik eta Arantzazun gerora.

Galatas Ubillos II

Dakigula, lau lan idatzi zituen; hauetarik hiru latinez: Philosophia Rationalis (Donostia, 1755), Philosophia Transnaturalis (1758) eta Philosophia Naturalis (Gasteiz, 17??). Dena dela, euskaraz ere idatzi zuen billabonatarrak; hain zuzen ere, euskarari egindako ekarpena Fleuryren Catéchisme historique liburuaren itzulpena da, Cristau doctriñ berri-ecarlea christauari dagozcan eguia sinis-beharren-berria dacarrena. Jaun Claudio Fleuri abadeac arguitara atera zuanetic (Tolosa, 1785) izenburua eman zion eta horri esker, literatur-gipuzkeraren aitzindarietarik dugu Ubillos; Larramendiren jarraitzaileetarik hain zuzen.

Christau doctriñ berri ecarlea

Etxea aurkitzeko hainbat jakingarri behar dira. Andoainera bidean Villabona zeharkatzen ari garela, eliza ikusiko dugu eskuinetara. Elizaren eskuin aldetik doan bidea hartuko dugu eta autobidearen azpitik igaro bezain laster, ezker aldera joko dugu aldapa gora, Otsabi auzotik Otelarre auzora joateko. Fleming ikastetxera ailegatu eta hura eskuinean utzita, aurrera segi eta lehendabiziko bidegurutzean eskuin hartuko dugu. Segituan ikusiko dugu etxaldea, Otelarre auzoko 33. zenbakia duena.

Baserriaren horma nagusian bere jaiotza gogorarazten duen oroitarria dago Euskaltzaindiak bigarren mendeurrenaren karietara jarria. Hala dio: JUAN ANTONIO UBILLOS / GALATASKO SEME / ETA IDAZLEARI /II MENDEURRENEAN / BILLABONAKO UDALAK ETA / EUSKALTZAINDIAK / 1989-V-27″.

Ubillos oroigarri

Nire esker ona Urtzi Reguerori testu hau prestatzeko emandako laguntzagatik eta Aziti Bihia taldeari, berriz ere bidaide izan ditudalako.

Gehiago jakiteko:


Mixel Xurio idazlearen sortetxea


martzeenea

Mixel Xurio Azkaineko Martzeenea etxe honetan sortu zen (Azkaine, ??-Donibane Lohizune, 1718-4-26). Erlijio-ikasketak egin eta Donibane Lohizuneko bikario gisa aritu ondoren, bertako erretore izendatu zuten 1702an, eta bertan aritu zen hil artean. Xurioren obra bakarra ezagutzen da: Jesu-Christoren imitacionea, Tomas Kempiskoaren lanaren itzulpena, 426 orrialde hartzen dituena. Lapurdiko kostaldean erretore-lanetan zebilela idatzi bide zuen, baina ez zen argitaratuta ikustera iritsi, Xurio hil eta bi urtera kaleratu baitzen, 1720an, André Droillet apezpikuaren baimenarekin eta Bordeleko Guillaume Boudé Boéren etxean. XVIII. mendearen hasierarako, kontrarreforma katolikoa hedatzeko lanean aritu ziren lapurtar idazle klasiko nagusiak (Materre, Etxeberri Ziburukoa, Axular, Argaignaratz, Harizmendi eta abar) zenduak ziren. Lapurdik bizitako literatur loriaren gainbehera gertatu zela azaldu ohi dute euskal literaturari buruzko eskuliburuek, baina lanik argitaratu zen orduan ere. Xurioren Imitacionea adibide ezin hobea da; izan ere, XVIII. eta XIX. mendeen artean hamar berrargitalpen baino gehiago izan zituen.

Martzeenea, Martzeenia edo Martzenia, Jean Elizalde “Zerbitzari”-ren sortetxearen ondo-ondoan dago, gaur egun Sainte Marie eskola denean. Azkaineko plazan gaudela, pilotaleku gibeletik behera doan karrika hartuko dugu. Aldaparen amaieran, bidegurutzean aurkituko dugu etxea. Bertan sortu ziren, orobat, Mixelen ahaide Martin eta Pierre Xurio. Etxeko oroigarriak honakoa dio: “Michel Chourio / Imitacionea eskuaralat itzuli / zuenari 1720 / Eskualtzaleen-Biltzarrak”

xurio oroigarria

Bihoakio, halaber, nire esker ona testu honen egile ere izan den Eneko Zuloagari eta bidaide izan dudan Idoia Lazkanori.

Gehiago jakiteko:


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu