Eraikinak

Azkaingo errota berriko ataburua

errota berria 1

Aurreko sarrera batean esaten genuenez, Azkaine eta inguruko herrietako ataburuetan datak, izenak, irudiak eta bestelakoak zizelkaturik aurkitzea ez da arraroa; haatik euskarazko testuak gutxi dira horrelakoetan, jendearen mintzoa hori izanagatik ere. Senpereko Ibarrungo errotaren ataburuak euskaraz du testua, baina ez da bakarra. Azkainen errota berriak ere badu euskarazko atabururik.

Eraikin handi hau 1936 arte egon zen martxan, ondoren Irungo pasionistek eskuratu eta Gerra Zibileko errefuxiatuak jasotzeko etxe bilakatu zuten. Ondotik eta orain arte, familiendako opor-etxe gisa erabiltzen da.

errota berria 2

Eraikina oso handia da eta 1675ko data darama ataburu batean. Iturri batzuek 1615 irakurtzen dute, baina ikusi eta zuek epaitu. Bestalde, bitxia litzateke errota “berria” izenekoa Azkaingo beste errota batzuk baino lehenago eraiki izana, ezta?

Ataburu errota berria

Edonola ere, hegoaldeko atearen gaineko ataburuak dakar euskarazko esaldia, Mateoren ebangelioko pasarte bat dakarrena. Hala dio:

[N]OLA NEVRTCEN BAITVÇV, / [H]ALA NEVRTHVCO ÇARE ÇV / Math7.

[Nola neurtzen baituzu, hala neurthuko zare zu]

errota berria ataburua

Ez dakigu, halere, ataburu hau bestea bezain zaharra den. Agian beranduagokoa da. Darabilen euskarak ere ez digu ataburuari data jartzeko gehiegi laguntzen, lapurteraz garai gehienetan ohikoak diren ezaugarriak baititu. Ezer aipatzekotan, zare adizkiak duke zeresanik: XVII. mendearen lehen erdian ez dute Etxeberri Ziburukoak eta Voltoirek baizik lekukotzen; ez dugu Materraren edo Axularren euskaran aurkitzen. Beranduago ugaria bada ere, kostaldeko euskarari begira dugu ugarien.

Errota aurkitzea ez da zaila, baina atentzio pizar bat behar du. Urdazuri ibaiaren adar baten ondoan dago. Azkain erdialdera Senpere eta Donibane Lohizune batzen dituen D918 errepidetik sartzen bagara, ibaia zeharkatuko dugu Ernest Fourneau karrikatik, eta segituan Errota Berria izeneko etxe handia ikusiko dugu ezkerretara. Hor dago ataburua. Edonola ere, bertatik sartu beharrean, hobe da oinez Ernest Fourneau karrikatik aurrera egitea eta biribilgunea zeharkatuta, ezkerretara dagoen bidexkatik joatea. Bide pribatua dela jartzen du baina… ez dago beste modurik. Hori eginda, aurrez aurre egingo dugu topo eraikinarekin eta ataburuarekin.

Gehiago jakiteko:

1 Comment more...

Olaso dorrea. Telesforo Monzon idazlearen sortetxea

Olaso 1

Aurreko sarreran Telesforo Monzón Ortiz de Urruela (Bergara, 1904/12/01-Baiona, 1981/03/09) idazlearen hilobia ekarri genuen: oraingoan bere sortetxea. Familia aristokratiko bateko semea zen eta Olaso deritzon Bergarako dorretxe honetan etorri zen mundura.

 

Olaso 2

XVI. mendean eraiki zen eta gerora moldaketak jasan ditu. Fundazio baten egoitza da eta Georges Lacombe hizkuntzalariaren ondare bibliografikoa jasotzen zuen, Monzonek erosi zuenetik. Euskaltzaindiak ondare hori katalogatu eta Bilboko egoitzara eraman zuen. Berriki Jakiunde akademiaren egoitza ofizial ere izendatu dute.

Olaso 3

Dorretxea Bergarako hiribilduan bertan dago, San Pedro kaleko 2.ean, izen bereko elizaren ondoan eta plazatik oso gertu.

Informazio gehiago:


Bergarako udaletxea

udaletxea

XVII. mendearen bigarren erdiko eraikin hau da Bergarako Udaletxea. Lucas de Longa arkitektuak diseinatu zuen eta harlanduzkoa da. Aurrealdean 1727an grabatutako Bibliatik hartutako bi inskripzio daude (En casa del que jura no faltará desventura / O que mucho lo de allá o que poco lo de acá) eta hiru armarri.

Duela urte batzuk osorik eraitsi zuten barnetik eta soilik eskailera bat eta areto nagusia, gaur egungo batzar gela, utzi zituzten bere horretan. Gure alorrerako hain zuzen ere batzar gela hori interesatzen zaigu. Dekorazioari begira, bergarar garrantzitsuen irudiekin apaindutako zenefa bat du sabaiak eta hego Euskal Herriko lau diputazioen armarriak ere ageri ditu.

batzargela

Hona ekarri badugu, halere, euskararekin lotura zuzena duelako da: areto horretan bertan eman zen lehen aldiz, 1764ko irailaren 11n hain zuzen, Peñafloridako kondeak idatzitako El borracho burlado antzerki lan elebiduna.

borracho

Bergarako Udaletxea San Martin Agirre plazaren 1.ean dago. Batzar gelara ikusteko aski da udaltzainei baimensa eskatzea eta beraiek erakutsiko dizuete.  


Euskaltzaleen Biltzarraren sorlekua

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hendaiako etxe honetan, Herriko Etxe zaharrean egin zen Euskaltzaleen Biltzarra sortzeko bilera, 1901eko irailaren 16an. Oraino dirauen elkarte honek batik bat Iparraldean euskara sustatzeko xedea du eta bere historian zehar literatur-lehiaketak, argitalpenak eta materiale didaktikoak burutu ditu. Kide oso ezagunak izan ditu: Martin Landerretxe, Arturo Campion, George Lacombe, Zaldubi, Jean Etxepare, Louis Dassance, Telesforo Monzon, Piarres Lafitte, Piarres Xarriton

Esan bezala, eraikin hau Hendaiako Herriko Etxe ohia da eta hain justu oraingo Herriko Etxearen aurre-aurrean dago, Errepublika plaza eta Askatasunaren  kalearen kantoian.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA


Etxauzeko gaztelua

OLYMPUS DIGITAL CAMERAOLYMPUS DIGITAL CAMERA

Baigorrin dago, eta ia herriko leku guztietatik ikusten da muino baten gainean. Etxe honetako familia bost mendez izan zen bailara horren jaun eta jabe. Familia honek seme aski ezagunak erditu ditu, baina segur aski ezagunena, Bertrand Etxauz izan zen. Baionako apezpiku izana 1599an, gero Tourseko artzapezpiku izan zen. Filologiaren munduan ezaguna da, Axularrek bere Gero eskaini baitzion eta Etxeberri Ziburukoak bere Elizara erabiltzeko liburua. Frantziako iraultza pasatuta, gaztelua saldua izan zen, eta Harizpe, Napoleonen mariskal ezagunak erosi zuen.

etxauztxakur     etxauzgela2

 

etxauzmahai

1850ean beste familia ezagun batek bereganatu zuen gaztelua, Abbadie d’Arrast familiak alegia, bere kideetarik batek, Antoine euskal kulturaren mezenasak Hendaiako Abadia gaztelua eraki zuen. Bere senide bat, Harry, Hollywooden zine zuzendari izan zen eta berari esker Charles Chaplin Charlot Etxauzen egon zen maiz. Azpiko irudia gazteluaren liburutegia da, mahai gainean dagoen telefonoa zaharra Charlotek berak ekarri zuen, bere ustez bertako telefonoek ez omen zutelako ongi deitzen.
etxauzliburu

Gaztelura ailegatzea ez da zaila. Baigorriko frontoiari begira jarrita, (frontoi handia, ez elizaren parean dagoena) frontisaren ezkerretik abiatzen den bidea hartu behar dugu. Segituan gaztelurako sarrera aurkituko dugu. Tamalez, duela gutxi gaztelua saldua izan zen, eta gaur egungo jabeak (Ameriketan bizi den dirudun bat) ez du bisitatzerik ez hurbiltzerik uzten. Gazteluaren aurrealdea ikusteko modu bakarra gaur egun, bidean pixka bat jarraituz dagoen baserriko lorategian sartzea da, hori bai, kontuz zakurrekin! Pena da, Nafarroaren historian hain garrantzitsua izan den gatzelua itxita egotea, aurreko jabeek gustora onartzen baitzituzten bisitariak.

etxauzgela1

etxauzarma
Goian: Armategia

etxauzerakusk
Goian: Nafarroako erresumaren historiari buruzko erakusketa. Behean: Nafarroako errege batek eskuizkribatutako gutuna
etxauzgutu


Ursuako dorretxea

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Gaur egun eraldatuxe dagoen dorretxe honetan kokatzen da aski ezaguna den kondaira bat. Kondaira horren berri ematen digun kanta zaharra ere badago, oso famatua egin dena gerora, Benito Lertxundik eta Mikel Laboak kantatu dutelako.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Gainera, etxe honetako semea da segur aski Pedro de Ursúa (1526-1561), ezaguna Colombian Pamplona bezalako hiriak sortu zituelako, eta El Doradoren bila aritu zelako.

Arizkunen dago, Ordoki auzoan. Aurkitzeko erraza da: Elizondo pasata, Erratzura doan bidegurutzea hartu behar da eskuinetara. Segituan ezkerraldean Ursuako Jaurerria deritzon hotelerako seinalea duen bidegurutzea topatuko dugu, baina ez gaitezen konfundi, hori ez baita dorretxea, hotela baizik. Beraz, bidegurutzea hartu gabe, aurrera jarraitu, Bozateko auzoan sartu arte. Auzoan bertan garelarik berehala ezkerretara errepidetik dorretxea ikusten da magal batean. Zuzenean hara doan doan bidexka bat hartu behar da, eta segituan ikuisko dugu.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
(Ermitaren barnean gertatu zen hilketa, kondairaren arabera)


“La Cava” etxeak

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Bilbon, Deustuko Unibertsitateen etorbideko 10.ean, Deustoko Unibertsitatearen eskuinaldean justu daude La Cava etxeak, ezkerretik eskuinera, Ibarra eta Villalongakoa. Bizkaiko burgesiaren erakusgarri dira eta 1869. urtean eraiki zituen Gabriel María Ibarrak. Etxeak eraiki eta bi urte beranduago, 1871an, Villalongakoan, hots, eskuinekoan, bere biloba jaio zen: Julio-Gabriel Ospin-Urkixo Ibarra Goikoetxea Aranbarri, guretzat Julio Urkixo euskalari ezaguna. Alboko etxean, Ibarran, Rafaela Ibarra bizi izan zen, Julioren izeba, 1984an beatifikatua eta kanonizatze bidean. Gaur egun etxe horiek monjen esku daude eta eskuinekoa nesken ikasle-egoitza da; noski, atean dagoen oroigarriak soilik Rafaela Ibarra aipatzen du, inolaz ere ez Julio Urkixo.

Julio Urkixo (PDF)

OLYMPUS DIGITAL CAMERA


Larresoroko seminarioa

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

1733, urtean Jean Dagerrek sortu zuenetik, XX. mende hasiera are, euskal kultura eta letren erreferentzia izan da ikastegi hau. Uztaritze eta Kanbo lotzen dituen errepidetik abiatu, eta Larresorora sartzeko errotonda bat topatuko dugu. Errotonda horretatik seminarioa ikusten da, muino baten gainean (argazkia bertatik aterata dago).

Bertan ibilitakoak dira: Jean Hiriart-Urruti (PDF) irakasle ere izana, Jules Martin Moulier “Oxobi” (PDF) Charles Beccas, Gratien Adema “Zaldubi”, Salvat Monho, Jean Baptiste Elizanburu, Dominique Garat, Frantsen d’Arhan, Jean-Pierre Armand-David, Jean-Pierre Duvoisin, Jean Barbier  irakasle ere izana, Antoine Abadia (PDF) irakasle, Bernard Larregi irakasle, Martin Duhalde irakasle, Jean Robin irakasle, Jean Ybarnegaray, Frantzisko Laphitz, Andre Baratziart irakasle, Maurice Harriet irakasle, Jean Etxepare medikua, Martin Landerretxe, Jean Saint-Pierre, Jean Elizalde “Zerbitzari”, eta abar.
Larresoroko seminarioa


Baionako Euskal Museoa

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Baionan, Kortsarioen kaia kaleko 37 zenbakian Dagourette etxean kokatua dago, Errobiren ertzean Marengo zubiaren ondoan. Museoaren liburutegi bikaina eta beste, ordea, argazkian atzekaldean “ikusten” (eskuineko kalearen ezkerreko teilatuen gainetik, dorre marroi bat) den  Gaztelu Berrian aurkituko dugu.

Gauza jakina da historia handiko museo honek euskal hizkuntza eta kulturaren ikerketetan zenbaterainoko garrantzia duen.

Musée Basque (gunea ez dago euskaraz!!)


Irigarai etxea

goizian
Altzaiko etxe honetan (Irigarai etxea) gertatu omen zen Goizian goizik jeiki nündüzün… dioen XVII. mendeko erromantze herrikoi ezagunak kontatzen duen istorioa Egün bereko alarguntsa izenaz ere ezagutzen da.

Mirandek idatzitako testua, erromatzean oinarrituz


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu