Bestelakoak

Corellako Arrese etxeko armarria


Arrese Corella

XVI. mendean eraikitako etxe ederra da Corellako Arrese etxea. Garai desberdinetan berritua, Errenazimentuaren eta Barrokoaren ezaugarriak nabarmenak dira arkitekturan eta paretetako pinturetan ere. Peralta familiak eraiki zuen eta hainbat familiaren eskutan egon da. XX. mendean dagoeneko, María Teresa Sáenz-Heredia Artetak eta haren senar José Luis Arresek jarauntsi zuten eta ordutik da ezaguna Arrese izenez. Familia horrek arte eta bibliografia bilduma izugarria bildu zuen eta etxe horretan gordetzen da zati handi bat. Arrese fundazioa da horren kudeatzaile.

Armarria Arrese

Gure blogaren gaiari dagokionez, interesgarriena armarria da, etxearen izkinean dago kokaturik eta bi blasoiz osatua dago. Ezkerrekoan honakoa irakur daiteke euskaraz: “JAUNGOIKOA ETXE-ONTAKO JAUNA DA”. Armarri horrek, baina, okerreko interpretazioak egitera eraman gaitzake. Zenbaitek euskararen hedadura edo euskarak Corellan izan duen presentziaren aldeko argudio gisa erabili dute, XVI. mendeko eraikin batean ageri baita, baina kontuz. XVIII. mendeko armarrien estiloan zizelkatua dago, baina dudarik gabe XX. mendekoa behar du izan. Hizkuntzatik kanpoko argudiorik irmoena, dudarik gabe, Arresetarren eta Saenz-Herediatarren blasoiak dituela da, hots, ministro falangista izandako José Luis Arrese eta Primo de Riveratarren senide María Teresa Sáenz-Heredia Arteta senar-emazteen armarriak. Hori horrela, XX. mendekoa izan behar derrigorrez. Bestalde, euskal idatzia Arreseren armarrian dago: Arrese Bilbon jaio zen eta jatorri karlistakoa zuen familia, eta berak gehitu zuen inskripzioa bere armarrian. Azkenik, hizkuntzaren barneko argudioen artean erabakigarria da idatziak duen grafia, testua XX. mendean ongi sartuta ekoitzi zela ondorioztatzeko, eta ez lehenago.

Etxea Corellako San Miguel parrokiaren ondoan dago, San Miguel karrikan, Mariano José de Larra idazlearen bizitoki izandako etxearen parean. Gaur egun ezin da etxea barrutik bisitatu.

Gehiago jakiteko:


Nafarroako akitaniar inskripzioak



ummezahar1

Koldo Mitxelenak eman zion forma Akitaniera deitu izan den hizkuntzari eta Joaquin Gorrochateguiren ikerketetek osatu zituzten lehen ekarpen hauek. Akitaniar inskripzioak gutxi gora behera Garona ibaitik Soriaraino aurkitzen ahal ditugu. Kristo ondorengo lehen mendeetako latinez idatzitako testuen barnean agertzen dira akitanierazko hitz hauek eta erromatarrak ailegatu aurreko hizkuntza baten sustratuaren adibide dira. Geratu zaizkigun inskripzioetan jainko eta pertsona izenak ageri dira batez ere, esan bezala, testu latindarren barnean. Normalean harrizko aldareetan zizelkaturik ageri dira. Euskararendako duten interesa handia da, akitanieraren eta euskararen artean antzekotasun sistematiko eta sakonak agertu baitira.

ummezahar2

Nafarroan ere agertu dira testu latindarretan txertatutako izen akitaniarrak eta gaurkoan Nafarroako Museoan (Iruñean) gordetzen diren biren argazkiak jaso ditugu. Lehendabizikoa Lergan agertu zen eta hala dio:

VM.ME.SA.HARFI[lius]
NAR.HVN.GE.SI.A.BI
SVN.HA.RI.FI.LIO
ANN.XXXV.T.P.S.S.

 ummezahar3

Beltzez markaturik dira akitaniar izenak. Lehendabizikoan ume zahar-rekin lot daitekeen zerbait dugu eta ondoren bi izen: Narhungesi eta Abisunhari. Mitxelenak proposatzen duen itzulpena, horrelako zerbait litzateke: ‘Seme gehiena, Narhungesi, Abisunhariren semea’. Hasperenaren (h) prensentziak izen hauen interpretazio iberikoaren kontra egiten du, iberieraz ez baitago hasperenik.

selatse

Bigarren harrian I(unius) GERM ANUS S(T)ELA(T)SE V(otum) S(olvit) L(ibens) M(erito) irakur daiteke. ‘Iunius Germanusek S(t)ela(t)seri. Bere botua pozik bete zuen’. Jainko izen hau inskripzio gehiagotan ere ageri da, Barbarin herrian.

Horiek eta gehiago, eana bezala, Nafarroako Museoan dira ikusgai.

Gehiago jakiteko:

 


Nabazko iturriko idatzia

 

SAMSUNG

 

Duela hilabete eman zidan Juatxo Urdirotzek honen erreferentzia, baina bidaia guztietan geratzen zitzaidan Nabaz norabidetik at, Iruñetik bertatik bertara egonik ere… Azkenean, Pello Iraizozekin duela gutxi horri buruz mintzatzeak adorea emanik, gaur hartu dut inguratzeko erabakia. Tira ba.

Kontua da, herriko iturriak, oso kaligrafia onean, mezu bat ematen diola ur bila doan nabaztarrari (edo hobe esanda, “ematen zion”, 1967an zendu baitzen azken euskal hiztuna): “Fite ichera zazi”. Juantxo Urdirotzek esan zidanez, 60ko hamarkadan egindako auzolanean idatzi omen zuten. Hori horrela izanik ere, Pello Iraizozi giro lasaian entzundako istoriotxoa asko gustatzen zait, alegia, herriko apaizarena izan zitekeela testutxoa. Esan bezala, oso kaligrafia onean dago eta gainera, aski ongi dakigu, kanta askok iradokitzen diguten bezala, neskek zer nolako arriskuak pairatzen zituzten ur bila joaten zirenean… hor izaten ziren mutil gazteak zelatan. eta ez ziren arriskuok apaizen gustuko izanen, ez.

-¡Ay, madre, que me lo han roto!
-¡Hija, no me digas qué!
-El cantarico en la fuente,
¡pues qué se creía usté!

Maritxu, nora zoaz,
Eder galnt hori?
-Iturrira Bartolo
nahi badezu etorri.
-Iturrian zer dago?
-Ardotxo txuria.
-Biok edango degu
nahi degun guztia.

Goizean jaikirikan, argia gaberik,
Iturrira gan nintzen pegarra arturik.
Galai galtza xuri bat galdeka ondotik:
Arreba, biar aldezu bidian lagunik?”

SAMSUNG

Iturria, ez dago plazan, denek aise ikusteko moduan. Ezkutatuxe dago, berritzen ari diren ikuztegiaren atzean. Errepidetik ailegatuta, Larunberena etxea aurrez aurre izanik, etxea eskuinetik saihesten duen karrika hartuko dugu eta zuzen segitu behar da, etxe bat azpitik zeharkatzen duen tunela pasaz. Orduan ere, segi zuzen beldurrik gabe, eta han antzemanen duzu. Kasu eman lohiari! Dena dela, denborak harria higatu du eta gero eta gaitzagoa da bertan idatzitakoa irakurtzea. Ikuztegiarekin egin duten bezala, iturriak ere behar luke konponketatxorik…


Baroja familiaren Itzeako hilobia

barojilobi

Hilerrian Itzea etxeak bere hilobia du, Berako gainontzeko etxeek bezala. Bertan daude lurperaturik Serafin Baroja Zornoza eta Carmen Nessi Goñi, Pio BarojaCarmen Baroja eta Ricardo Barojaren gurasoak. Azken hori, Julio Caro Baroja eta Julia Uzcudun, etxeko neskameatrekin batera ere hemen datza.

barojailarri

Hala dio hilobiak: Aquí yacen don Serafín Baroja y Zornoza ingeniero de minas 1840-1912 R.I.P. Carmen Nessi y Goñi 1849-1935. Oinean honakoa irakutzen da: Julia Uzcudun 1888-1968. Lurreko harlauzetan, honakoa dago: ezkerrekoan; Ricardo Baroja Nessi 1871-1953; eskuinekoan; Julio Caro Baroja 1914-1995.

itzeaburni

Esan bezala, hilerrian dago hilobia. Berako herritik kanpora dago: San Esteban da kalearen izena. Herrian sartu eta San Estebango elizaren ezkerraldetik abiatzen da kale hori, Irun aldera. Kapera bat du hilerriak eta bertan sarrera bat. Hobe dugu sarrera hori hartu beharrean, hilerriaren bestaldean dagoena hartzea, errepidea piska bat segituz. Ate horretatik sartuta, kapera eskuinean ikusten dugularik, ezkerrera dugun murruari itsasia dago tunba, hilerriaren zaintzaileak tresnak gordetzeko duen etxolaren ondoan. Nahiko egoera kaskarrean dago hilobia, egia esan.

 


Herauscorritse euskal jainkoaren harria

herausco

Atharratzetik abiatzen da Madalena mendian dagoen kaperararanzko bidea. Kapera horretan erromatar garaiko harri hau dago, honako epigrafea dakarrena: FANO / HERAVS / CORRITSE / HE.SACRM / G.VAL.VAL / ERIANVS (Fano Heraucorritse hoc erigit sacrum Gaius Valerius Valerianus=Caius Valerius Valerianusek aldare sakratu hau eraiki zuen Herauscorritseren tenplurako). Ziur aski gaur egungo kapera kristauaren leku berean egonen zen Jainko pagano honi eskainitako tenplua. Harria ermitaren barruan dago eta sarrera nagusia itxita egon ohi bada ere, alboko sarreratxoa irekirik egoten da. Harria sartua eta aurreko paretan topatuko duzue, aldareari begiratu eta ezkerraldean. Bide batez, Madalena menditik Xiberoko bailara osoa izugarri ongi ikusten da.

Armiarma.com en agertzen dena.


Karrikiri etxeko ataburua

karrikiri

ataburu

Altzaiko Karrikiri etxeko XVIII. mendeko ataburu baten argazkia da hau. Tamalez landareek estalia dago tarteka, baina behekaldean inskripzio harrigarri hau irakur daiteke, nahiz eta argazkian ikusi ez : 1765cerisoago (1765 zeri so hago?)


Santa Graziren irudia

grabatua_01

Altzabehetiko elizan gordetzen da XII. mendeko grabatu hau eta J. Cazenaveren ustez, Santa Grazi dateke, pastoral bat antzezten. Irudi honetan oinarritzen du besteak beste apaiz euskaltzaleak Zuberoako pastoralen aitzinatasunaz duen teoria, beste batzuen usteen kontra.

 


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu