Archive for martxoa, 2019

Arrosako Kastoreneko ataburua

Colasen irudia

Arrosako (Nafarroa) Eihartze auzoko Kastorena etxeak honako ataburua du:

IOANNES
DE.HEGVI
PORTALADA
HVNEN
EGUILEA

ETA HAREN
ESPOSA.IEAN
NE.D’AR
ROSA

DOMINGO
TOMPERIZ

LAN
1787

Hots:

Joannes de Hegi portalada hunen egilea eta haren esposa Jeanne d’Ar[r]osa. Domingo Tomperiz L’an 1787.

* * *

Iduri duke Domingo hori hargina dela. Ez da ohikoa, haatik, harginek beren obrak ataburuetan sinatzea. Bestalde, Tomperiz deiturak Done Peritz formaren aldaera dirudi.

Bestalde, lehen testuetarik dugu, eremuan egun ere ohikoa den o>u bilakabidea sudurkariaren ondotik, erakuslean (hunen). Aipagarria da haren formaren erabilera, Linschmann-Aresti legea urratzen bide duena. Bere bihurkaria beharko genuke; are gehiago, Iparraldeko testuetan (begiratu OEH), baina, bada salbuespen bat, testu zaharretan ere betetzen dena: genitiboaren aurreko izango litzatekeen sintagma horrek eta genitibodun sintagmak elkarrekin beste sintagma bat osatzen badute, ez da aplikatzen delako erregela hori. Eta kasu honetan, hala da, [Joannes de Hegi portalada hunen egilea eta haren esposa] sintagma bakarra baita.

Lekua aurkitzeko, Baigorritik Arrosarako bidea hartuta, Ortzaizera joateko trenbidea gurutzatu baino lehen, hartu ezkerretara igotzen den aldapa eta berehala ikusiko duzu.


Bidarteko elizako harlauza

Colasen irudia

Bidarteko elizaren sarreran, kanpoan, inoiz eliza barnean egondako harlauza baten zati bat dago. Ohikoa da inoiz tonba izandako harriak eliza inguruko zolatzat berrerabiltzea, eta uste dut hau hori bera den. Exe baten hobiaren berri ematen du eta, beraz, etxe horretakoek (egun Butuenia deritzon etxekoak?) elizan non jarri behar zuten markatu.

Honek ez du datarik, baina, itxuragatik, XVIII. mendearen bigarren erdikoa izan daitekeela uste dut, horretarako argudio sendorik eman ezinik.

Hala dio:

HAVDA
BVTVRE
NECOIA
RLEQVBA

Hots: Hau da Butureneko jarlekuba

Hona ekarri dut, fonologiari begira bi elementu aipagarri dituelako. Batetik, eremu horretan hilzorian dagoen hasperena (hau) ageri duelako, baina, batez ere, ageri duen kontsonante epentetikoagatik (jarlekuba). Ikusten denez, <u> eta <a> artean <b> ageri da. Horrelako epentesiak ohikoak dira egun, besteak beste  Sakanako euskaran, baina badakigu inoiz indartsuagoa izan dela: Beterrin, esaterako, gibelka ari da, baita Mendebalean ere. Baina, Lapurdin?

Lapurterazko testu zaharretan, XVII. mendeko lapurtera klasiko delakoan idatzitako horietan, ez da horrelako epentesirik ageri, Etxeberri Dorre salbuespen. Gaur egun ere, kostako mintzoetan ez da bildu. Haatik, erruz ageri zaizkigu XVIII. mendeko Lapurdiko gutun eta testu administratibo zenbaitetan, Le Dauphin ontzikoetan edo Elosegik argitara eman horietan, estaerako, baita Websterrek bildu ipuinetan eta Bonaparteren testigantzetan ere, XIX. mende mendean.

Hona, beraz, ezaugarri bat ahozkoan baliatzen zena, nola nekez islatzen den maila jasoko idatzian, XVIII-XIX. mendeko testuek (generoagatik segur aski) erruz dokumentatzen duten, eta gero desagertu.

 

(Milesker Dorotari eta Enekori!)


  • Kategoriak

  • Copyright © 1996-2010 Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by Templates Next | Powered by WordPress
    Tresna-barrara saltatu